( 1 ) در ادامه مىگويد : هنگامى كه قريش اين آيه را شنيدند : « أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ » « 1 » ؛ آيا اين ( نعمت‌ها ) بهتر است يا درخت زقوم ؟ گفتند : ما اين درخت را نمىشناسيم كه اين زبعرى گفت : زقّوم در زبان يمنى يا بربرى به معناى خرما است ! ابو جهل به كنيزش گفت : برو مقدارى زقّوم براى ما بياور ! كنيز هم مقدارى كره و خرما را آورد و آنگاه ابو جهل به دوستانش گفت : از اين زقّومى كه محمد شما را از آن مىترساند بخوريد . او گمان مىكند كه آتش درخت مىروياند در حالى كه آتش درخت را مىسوزاند . پس خداوند اين آيه را نازل كرد : « إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ » « 2 » ؛ ما آن را براى ابتلاى ستمكاران به وجود آورديم . ( 2 ) اوّلين مرتبه كه زقّوم در قرآن مطرح شده ، در سورهء واقعه كه چهل و ششمين سورهء قرآن در نزول مىباشد ، بوده است . در آنجا خداوند مىفرمايد : « ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ » « 3 » ؛ آنگاه شما اى گمراهان تكذيب‌كننده از درخت زقوم خواهيد خورد و شكم‌ها را از آن بينباريد و در پى بىآن آب جوشان بنوشيد . ( 3 ) ظاهر اين است كه استهزا ابو جهل و مشركان در اينجا براى اوّلين مرتبه بوده است و در سورهء اسراء كه در نزول ، چهارمين سوره پس از واقعه بوده به فتنهء ايشان به اين درخت مذموم در قرآن در سورهء واقعه ، اشاره مىكند . سپس اين مطلب را در سورهء صافات هم تكرار مىكند ، و الّا صافات بعد از سورهء اسراء نازل شده است . ( 4 ) سيوطى با سندى از جماعتى كه از جملهء آنها بخارى و ترمذى و نسائى و احمد بن حنبل و طبرى و طبرانى و بيهقى در دلائل النبوة مىباشند ، از ابن عباس در مورد قول خداوند متعال : « وَ ما جَعَلْنَا الرُّؤْيَا » مىگويد : اين رؤيا در خواب نبوده است ، بلكه رؤياى در حال بيدارى بوده است كه به هنگام معراج به بيت المقدس آن را ديده است . و اين كه « الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ » ، همان درخت زقّوم است . وى همچنين اين روايت را از ابن عساكر و ابن سعد و ابى يعلى از ام هانى روايت كرده است . « 4 »

--> ( 1 ) . صافات ( 36 ) ، 62 . ( 2 ) . مجمع البيان ، ج 8 ، ص 694 و آيه 63 صافات . ( 3 ) . واقعه ( 56 ) ، ص 51 - 54 . ( 4 ) . الدر المنثور ، ج 4 ، ص 191 ، سورهء اسراء .