( 1 ) پس از سال‌ها جنگ بدر اتفاق افتاد و عقبه به دست مسلمين اسير شد و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله دستور داد كه براى اجراى قسمى كه خورده است ، سرش را از بدن جدا كنند و هيچ يك از اسيران در آن جنگ كشته نشدند مگر همين شخص . « 1 » بنابراين ، ظالم در اين آيه عقبة بن ابى معيط اموى و دوستش ابىّ بن خلف جمحى است و ذكرى كه بدان اشاره شده ، همان شهادتين است اگر چه وى به خاطر حيا آن را گفته است و گمراهى بعد از ذكر همان پاسخ مثبت دادن وى به درخواست دوستش مىباشد كه در صورت رسول الله صلّى اللّه عليه و آله آب دهان انداخت . ( 2 ) سورهء چهل و چهارم : مريم اين همان سوره‌اى است كه مقدارى از آن را جعفر بن ابى طالب طيار بر نجاشى پادشاه حبشه خواند و از همين فهميده مىشود كه اين سوره قبل از هجرت به حبشه نازل شده است و خداوند در اين سوره مىفرمايد : « أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآياتِنا وَ قالَ لَأُوتَيَنَّ مالًا وَ وَلَداً . . . » « 2 » ؛ آيا كسى كه آيات ما را انكار كرد و گفت : « اموال و فرزند بسيارى نصيبم شده است را ديدى . » ( 3 ) طبرسى مىنويسد : در صحيح از خبّاب بن أرت روايت شده است كه گفت : مرد ثروتمندى بودم و از عاص بن وائل طلبى داشتم . براى همين نزد وى رفتم و تقاضاى دين خويش را كردم كه او گفت : طلبكارىات را نمىدهم تا اين كه به محمد كافر شوى ! گفتم : من هرگز به وى كافر نمىشوم تا اين كه بميرى و دوباره مبعوث شوى . او گفت : حال كه من بعد از مرگ دوباره مبعوث مىشوم ، در آن هنگام كه دوباره صاحب مال و فرزندانم مىشوم ، بيا تا طلب‌كارىات را بدهم . براى همين : « أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآياتِنا وَ قالَ لَأُوتَيَنَّ مالًا وَ وَلَداً » « 3 » نازل شد يعنى : آيا كسى كه آيات ما را انكار كرد و گفت : « اموال و فرزند بسيارى نصيبم شده است را ديدى . »

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 260 - 261 و در آن آمده است : و اما ابىّ بن خلف به دست رسول الله صلّى اللّه عليه و آله در جنگ احد كشته شد و سيوطى هم در الدر المنثور ، ج 5 ، ص 68 اين خبر را با سندى از ابن عباس ذكر كرده است . ( 2 ) . مريم ( 19 ) ، 77 . ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 816 و منظور وى از صحيح ، صحيح بخارى و مسلم است چنان كه در اسباب النزول واحدى ، ص 248 ، و در سيرهء ابن هشام ، ج 1 ، ص 383 و همچنين در مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 53 همين طور آمده است .