( 1 ) سپس سابقين از اصحاب يمين را تقسيم مىكند به : « ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ قَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ » « 1 » گروهى از پيشينيان و قليلى از متأخران . و دوباره مىگويد : « لِأَصْحابِ الْيَمِينِ ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ لا بارِدٍ وَ لا كَرِيمٍ » « 2 » ؛ براى گروه دست راست ( خوشبختان ) گروهى از پيشينيان است و عده‌اى از متأخران . و گروه دست چپ ( اهل شقاوت ) چه گروه بد يمنى . در حرارت سوزان و آب جوشان ، در سايه دودهاى متراكم ، نه سرد و نه خوش . ( 2 ) هم چنان به بيان اوصاف و علامات مىپردازد و مىگويد : « فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ » « 3 » ؛ اما اگر از مقربان باشد در آسايش و از نعمت‌هاى بهشت متنعم است . اما اگر از گروه خوشبختان بود پس سلام بر تو باد از گروه خوشبختان اما اگر از تكذيب كنندگان گمراه باشد در ورود به دوزخ با آب جوشان از او پذيرايى شود . معناى اولين و آخرين از سابقين در ميان اصحاب يمين چيست ؟ آيا تمام آنها كسانى هستند كه به دعوت خصوصى و مخفيانهء پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله جواب مثبت داده‌اند ؟ آنها چه كسانى بوده‌اند ؟ چند نفر بوده‌اند ؟ معناى اصحاب شمال كه دعوت شامل آنها نشده است ، چيست ؟ و همچنين تكليف ساير سوره‌هايى كه قبل از واقعه نازل شده‌اند ، چيست ؟ ( 3 ) لكن در مقابل تمام اينها ، آنچه كه مرحلهء اول از دعوت سرّى و نزول قرآن در آن را تأييد مىكند ، اين است كه از يك طرف ، تناسب كمّى بين مقدار آيات نازل شده تا سورهء حجر و مدت زمان نزول اين آيات وجود دارد ، و از سوى ديگر تناسبى وجود ندارد و يا حد اقل بعيد به نظر مىرسد كه دعوت از خويشاوندان نزديك بر حسب آيهء « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » حاصل شده باشد ، زيرا سورهء شعراء چهل و هفتمين سورهء نازل شده مىباشد و مرحلهء قبل از آن به صورت دعوت سرّى نبوده است ؛ يعنى اين آيه در حدود سه سال پس از دعوت علنى و عمومى نازل شده است كه اين با دعوت خصوصى خويشاوندان پس از اين مدت طولانى متناسب نيست . مگر اين كه بگوييم اين دعوت خصوصى براى اتمام حجت عليه آنها بوده و

--> ( 1 ) . واقعه ( 56 ) ، 14 - 13 . ( 2 ) . واقعه ( 56 ) ، 44 - 38 . ( 3 ) . همان ، 88 - 94 .