بوده است . او در نقل خبر ، بر الفاظ خبر اول تكيه كرده است ، نه دو خبر اخير ، چنان كه بخارى هم همين كار را كرده است ، اگر چه مسلم هر دو را با هم روايت كرده است . ( 1 ) پس آنچه كه مورد اعتماد است ، عبارت‌هاى خبر اول است نه دو خبر ديگر ، زيرا راوى خبر ، ابو سلمة اقرار كرده كه آن را از جابر نقل كرده است ، بدون آن كه اشاره‌اى كرده باشد كه اوّلين سوره‌اى كه نازل شده ، مدّثّر بوده است . اگر چه آن را در دو خبر اخير آورده است و در اين صورت مسئوليت بر عهدهء راوى است نه جابر و اين از باب ظن و اجتهاد جابر نمىباشد ، چنان كه در التمهيد چنين فرض شده است . « 1 » بنابراين خبرى كه مىگويد اولين سوره‌اى كه نازل شده ، سورهء مدّثّر بوده ، از جابر نيست ، بلكه ابو سلمه آن را به جابر نسبت داده است در حالى كه خلاف اين مطلب را هم از او روايت كرده است . آرى ، آنچه كه در خبر از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله آمده است كه فرمود : « فجئثت منه فرقا » ؛ يعنى از او ترسيدم ، قابل پذيرش نيست ، زيرا ظاهر آن با آنچه كه عيّاشى در تفسيرش از زراره نقل كرده است ، منافات دارد . در اين خبر زراره مىگويد كه از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم : چگونه رسول الله صلّى اللّه عليه و آله از آنچه كه از جانب خدا بر او نازل مىشد نمىترسيد كه از شيطان باشد ؟ ! فرمود : « هنگامى كه خداوند يكى از بندگانش را به عنوان رسول خود برگزيد ، آرامش و وقار را بر او نازل مىكند و در اين صورت آنچه كه از سوى خدا بر او نازل مىشد ، در نظر او مثل همان چيزهايى بود كه با چشم مىديد . » « 2 » ( 2 ) صدوق در توحيد با سندى از محمد بن مسلم و محمد بن مروان از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است كه فرمود : « رسول الله صلّى اللّه عليه و آله نفهميد كه جبرئيل از سوى خداست مگر به توفيق الهى . » « 3 » در اين صورت كه توفيق الهى به آرامش و وقار بر رسول خدا نازل شده است ، او را يارى مىكند كه از ديدن فرشتهء وحى ، جبرئيل حتى در صورت واقعىاش - اگر تعبير درست باشد - دچار ترس و وحشت نشود .

--> ( 1 ) . التمهيد ، ج 1 ، ص 94 . ( 2 ) . تفسير عياشى و از او در بحار الانوار ، ج 18 ، ص 262 . ( 3 ) . توحيد ، ص 242 و از او در بحار الانوار ، ج 18 ، ص 256 و اين را مقايسه كنيد با آن چه كه در تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 299 - 306 آمده است كه اين را مىرساند كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله جزع و فزع كرد و اضطراب و پريشانى او را فرا گرفت و شك كرد كه جبرئيل يك فرشته يا شيطان بوده است و در اين حال خديجه و عموزادهء نصرانىاش ورقة بن نوفل به او دلدارى و اطمينان دادند .