عالم الهى و ربّانى بوده است و سؤال از حالات رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله قبل از بعثت از حيث عبادت و ديانت نبوده است ، ولى امام جوابى را داده است كه شامل حال رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله هم مىشود ؛ زيرا مىفرمايد : منبع علم عالم الهى و ربّانى روحى است كه خدا به هر كدام از بندگانش كه بخواهد ، عطا مىكند . و اگر آن را به بنده‌اى عطا كند ، فهم را به او تعليم داده است ، در حالى كه قبل از آن كتاب و ايمان را نمىشناخته است ، چنان كه اين مطلب نصّ صريح قرآنى است . ( 1 ) لكن علّامه مجلسى روح را در اينجا به روح القدس تفسير نموده است و چنان كه گذشت ، گفته است : « آن حضرت قبل از بعثت و از هنگامى كه خدا عقلش را در ابتداى عمرش كامل كرد ، پيامبر و مؤيّد به روح القدس بوده است . » براى همين در جواب استدلال به آيهء قرآنى مىگويد : « و امّا استدلال آنها به قول خداوند متعال كه مىفرمايد : « ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ » پيش از اين نمىدانستى كه كتاب و ايمان چيست ؟ بر بيش از اين دلالت نمىكند كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در حالتى بود كه قرآن و بعضى از شرايط ايمان را نمىدانست و شايد كه اين حالت قبل از آن كه به وسيلهء روح القدس تأييد شود ، در وى وجود داشته است ، چنان كه روايت ابو حمزهء ثمالى و غيره بر آن دلالت دارد . « 1 » در اين صورت لازم است معناى روح را تبيين كنيم : ( 2 ) كلينى در اصول كافى با سندى از ابو بصير نقل مىكند كه وى گفت : از امام صادق عليه السّلام دربارهء قول خداوند متعال كه مىفرمايد : « وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ » سؤال كردم . امام عليه السّلام فرمود : « مخلوقى از مخلوقات خدا كه بزرگ‌تر از جبرئيل و ميكائيل است ، همراه رسول الله صلّى اللّه عليه و آله بود و او را تعليم مىداد و محافظت مىكرد و اين مخلوق بعد از رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله همدم ائمهء عليه السّلام است . » « 2 » ( 3 ) همچنين با سندى ديگرى از ابو حمزه نقل مىكند كه از امام صادق عليه السّلام دربارهء قول خداوند متعال : « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي » « 3 » سؤال كردم كه آن حضرت جواب داد : « مخلوقى كه از جبرئيل و ميكائيل بزرگ‌تر است ، همراه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله بود و الان با ائمة عليه السّلام مىباشد و از فرشتگان الهى است . » « 4 »

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 18 ، ص 281 . ( 2 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 273 . ( 3 ) . اسراء ( 17 ) ، 85 . ( 4 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 273 .