اما ادامه داده است : « حكم شرعى كه به ما رسيده است ، يا از خبر آحاد است كه اين مقبول نيست و يا از متواترات است كه عمل به آن واجب است و مشورت با متصديان آن شريعت هم لازم نيست و چنين نيست كه اگر با علما و متصديان دينى مشورت نكرد ، تعبّد صحيح را به جاى نياورده باشد . بنابراين اگر با دليل نقلى متواتر حكمى ثابت شد ، بايد به آن عمل كرد . » ( 1 ) از سيد مرتضى نقل شده است كه بايد به دليل قطعى ، تعبد نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله ثابت شود و چنين چيزى ثابت نشده است و ظن و گمان در اينجا چيزى را ثابت نمىكند . اما نصوصى كه گذشت تنها بر اين مطلب دلالت مىكند كه آن حضرت در فكر و سلوك دينى و عقايدى و عقلى و عملى مورد حفاظت ملائكه بوده است و از سوى آنها رهنمون بوده است . در خصوص نماز ، خبر طبرسى از على بن ابراهيم قمى را نقل كرديم كه گفت : « بعد از آن كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله به سى و هفت سالگى رسيد . . . جبرئيل بر وى نازل شد و آبى را از آسمان آورد و فقط وضو و سجود و ركوع را به وى آموخت . « 1 » ( 2 ) در مورد حدود نماز و اوقات آن چيزى نازل نشد تا هنگامى كه رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به چهل سالگى رسيد كه در آن هنگام جبرئيل حدود نماز را به وى آموخت ، امّا اوقات آن مشخص شد و رسول اللّه نمازش را دو ركعتى و در اوقات مختلف به جاى مىآورد . » « 2 » اين مطلبى است كه بسيارى از اخبار معتبر كه در ابواب مختلف وسائل الشيعة در مورد چگونگى نزول نمازها نقل گرديده ؛ بر آن دلالت دارد . امّا موضع آن حضرت در مورد بسيارى از مناسك و نواهى و تروك همانند موضع پدران و نياكان پاكش بوده است كه بسيارى از اخبار تاريخى و غيره بر آن دلالت مىكند و در جايش نقل كرديم . امّا اين كه وى مؤمن و متعبّد به دين حنيف « ابراهيمى » بوده است ، دليل ندارد و نصّى بر آن تصريح ننموده است . ( 3 ) اگر چه علّامهء مجلسى قدّس سرّه مىگويد : « آنچه كه با استفاده از اخبار معتبر و آثار مستفيض برايم روشن شده ، اين است كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله قبل از بعثت از هنگامى كه خدا عقلش را در ابتداى عمرش كامل كرد ، پيامبر و مؤيد بر روح القدس بوده است . در اين مدّت فرشته الهى با وى صحبت مىكرده و او صدا را مىشنيده و در خواب او را مىديده . . . او خدا را با انواع عبادت‌ها

--> ( 1 ) . إعلام الورى ، ج 1 ، ص 36 و در آينده وجه تقديم سجود بر ركوع را ذكر خواهيم كرد . ( 2 ) . همان ، ص 102 .