( 1 ) سبط اين جوزى از واقدى نقل مىكند : حضرت خديجه در 65 سالگى وفات كرد . « 1 » و إربلى در كشف الغمّة به نقل از معالم العترة النبوية تأليف جنابذى به نقل از طبقات ابن سعد كه آن مرفوعا به حكيم بن حزام اسناد مىدهد ، روايت مىكند : « خديجه در ماه رمضان سال دهم بعثت ، در 65 سالگى وفات كرد . » « 2 » بنابراين وى به هنگام ازدواج چهل‌ساله بوده است . و كازرونى مىگويد : « رسول الله در حالى كه 25 ساله بود با خديجه كه چهل‌ساله بود ، ازدواج كرد . » « 3 » ( 2 ) معناى اين سخنان آن است كه مورخان متقدم از قبيل كلبى و واقدى و ابن سعد و يعقوبى بر قول مشهور اتفاق نظر داشته و سنّ او را به هنگام ازدواج چهل سال مىدانند . اگر چه تمام اين نقل قول‌ها به حكيم بن حزام منحصر مىشود و او تاريخ وفات خديجه را كه عمه‌اش بوده است ، در 65 سالگى مىداند ؛ ولى از آنجا كه حكيم بن حزام بن خويلد بن اسد از خويشاوندان نزديك خديجه به شمار مىرفته است ، نسبت به احوالش آگاه‌تر بوده است و چيزى هم با اين نقل قول مشهور تعارض ندارد مگر آنچه را كه ابن حماد دولابى آن را بدون سند نقل كرده و گفته است : « به من رسيده است كه . . . » و اعتماد بر اين نقل قول ، صحيح نيست . ( 3 ) آيا خديجه بيوه بوده است ؟ ابن هشام مىنويسد : « خديجه قبل از آن همسر ابى هاله بن مالك بوده است و از او هند بن ابى هاله و زينب را به دنيا آورده بود . قبل از ابى هاله هم همسر عتيّق عابد مخزومى بوده كه برايش عبد الله و دخترى كه به ازدواج صيفىّ بن ابى رفاعة درآمد ، به دنيا آورد . » « 4 » ( 4 ) اما طبرى از كلبى به نقل از پدرش نقل مىكند كه گفت : قبل از آن همسر عتيّق بن عابد مخزومى بوده است و براى وى دخترش را به دنيا آورد . پس از مدتى عتيّق وفات كرد و خديجه به همسرى ابو هاله بن ذرارة بن نبّاش درآمد . . . پس از مدتى ابو هاله هم وفات كرد و پس از آن به همسرى رسول الله درآمد در حالى كه هند فرزند ابى هاله هم با او بود . « 5 »

--> ( 1 ) . تذكرة الخواص ، ص 304 . ( 2 ) . كشف الغمّة ، ج 2 ، ص 139 . ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 16 ، ص 19 . ( 4 ) . ابن هشام ، ج 4 ، ص 293 . ( 5 ) . تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 161 و اعلام الورى ، ج 1 ، ص 274 .