( 1 ) در نيمهء قرن چهارم ميلادى پادشاهان حبشه به جنگ با آنها پرداختند و بر سرزمينشان استيلا يافتند و بيست سال بر آن حكومت كردند و در اين زمان قبيله‌هاى حجازى به جنوبىها روى خوش نشان دادند و به دنبال آن بسيارى از عشاير يمن به سوى شمال شبه جزيره مهاجرت كردند و به اين ترتيب لغت‌هايشان با هم مخلوط و بلكه ممزوج شد . البته در اواخر عصر جاهلى ، لغت عربى شمالى بر لغت عربى جنوبى غلبه يافت . ( 2 ) از طرف ديگر رقابت‌هاى دينى ميان دولت فارس و بيزانس باعث شد كه گروه‌هاى تبشيرى مسيحى به يمن اعزام شوند و بدين ترتيب اهل نجران در قرن پنجم ميلادى مسيحيت را پذيرفتند و پادشاهان حمير كه آخرين آنها ذو نؤاس بود به مبارزه با مسيحيان نجران ( اصحاب أخدود ) پرداخت و دولت بيزانس به نجاشى دستور داد كه به جنگ با يمن برود . در سال 525 م . نجاشى به جنگ با يمن پرداخت و بر آن پيروز شد و آن را ضميمهء مملكت خويش كرد و اشغال يمن به وسيلهء نجاشى به مدت پنجاه سال طول كشيد . و بالاخره اهالى يمن به فرماندهى سيف بن ذى يزن ، از فارس‌ها كمك خواستند و به كمك آنها حبشىها را از سرزمين خويش بيرون كردند و فارس‌ها تا سال 638 م بر آنجا حاكم بودند تا اين كه حاكم يمن كه شخصى فارس به نام « بادان » « 1 » بود ، در سال هفتم هجرى اسلام آورد و رسول الله صلّى اللّه عليه و آله او را بر مقام خويش ابقا كرد و او تا زمان وفات رسول الله صلّى اللّه عليه و آله بر مقام خويش باقى بود . حال براى پى بردن به عظمت تمدن جديد اسلامى لازم است تمدن‌هاى حاكم آن روزگار را مورد بررسى قرار دهيم : ( 3 ) تمدن امپراتورهاى فارس و روم براى پى بردن به بركات دعوت اسلامى ، لازم است به بررسى احوال مردم در محيطهاى زير بپردازيم : اولا : در محيط نزول قرآن كريم و موقعيتى كه اسلام در آن ظهور و رشد كرد ؛ ثانيا : در پيشرفته‌ترين مناطق آن روزگار از جهت فكر و ادب و اخلاق و تمدن . تاريخ ، منطقه‌اى پيشرفته‌تر از ايران و روم را در آن روزگار به ما معرفى نمىكند و بحث ما وقتى كامل مىشود كه اوضاع اين دو دولت بزرگ را از جنبه‌هاى مختلف بررسى كنيم تا به منزلت و تمدنى كه اسلام آن را پايه‌گذارى كرده ؛ پى ببريم .

--> ( 1 ) . العصر الجاهلى ، ص 27 ، 28 .