اگر ما به نقاط ضعف دولت‌هاى ايران و روم و عرب‌هاى قبل از اسلام اشاره مىكنيم ؛ قصد آن داريم كه حقايق عالى اسلام و تعاليم آن را بهتر و روشن‌تر درك كنيم . براى اين كار هيچ مانعى وجود ندارد كه ما را از تبيين و تشريح واقعيت و بيان عقايد خرافى و حقايق سوء قبل از اسلام و هنگام ظهور آن بازدارد و فرقى هم نمىكند كه فارس يا عرب يا رومى باشيم . ( 1 ) دولت فارس به هنگام ظهور اسلام معروف اين است كه بعثت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در سال 611 م . مصادف با دوران حكومت خسرو پرويز ( 590 - 628 م . ) بوده است و در همين دوران رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله از مكه مكرّمه به سوى مدينهء منوّره ( 622 م . ) مهاجرت كرد كه مبدأ تاريخ هجرى قمرى و شمسى قرار گرفت . در آن ايام قسمت اعظم از جهان متمدن تحت سيطرهء اين دو دولت بزرگ و قدرتمند بود و اين دو دولت ، مدت‌هاى مديدى در جنگ با هم به سر مىبردند و هر كدام مىخواست كه بر تمام جهان سيطره پيدا كند . اين جنگ‌ها از زمان سلطان انوشيروان ( 531 - 589 م . ) تا دوران خسرو پرويز ؛ يعنى بيشتر از بيست و چهار سال طول كشيد ، و خسارت‌هاى فراوان و هزينه‌هاى بسيار ، باعث شد كه دولت ساسانى متحمل ضرر و زيان سنگينى شود ، به طورى كه جز يك قدرت تو خالى و ترسناك چيزى از آن باقى نمانده بود . ما براى اين كه وضعيت مردم ايران را در سايهء زمامدارى ساسانيان از جنبه‌هاى مختلف بررسى كنيم ، بايستى كه بر اوضاع حكومت‌هاى پس از انوشيروان تا زمان ورود مسلمانان مطّلع شويم . ( 2 ) تمدن ايرانى بزرگ‌ترين ايرادى كه بر حكومت آن زمان وارد مىشود ، اين است كه يك حكومت ديكتاتورى مطلق و فردى بوده است و شكى نيست كه عقل فردى همانند عقل جمعى نيست و ظلم و تبعيض در حكومت جمعى كمتر از حكومت فردى است . باز ترديدى نيست كه حكومت در كيفيت رفتار و زندگى افراد تأثير دارد . پادشاهان ساسانى داراى ابهت و خودنمايى زيادى بودند و تخت و تاج ساسانى و جمال و بهاى آن چشم‌ها را خيره مىكرد و اين بدان خاطر بود كه آنها جواهر و اشياى نفيس و گران