الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )

104

موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )

باران ، آنها بت‌ها را به منازلشان بردند و هنوز هم خداپرست بودند تا اين كه افراد آن دوره همگى فوت كردند و اولادشان بر آمدند و گفتند : پدران ما اين بت‌ها را مىپرستيده‌اند ؛ لذا به پرستش بت‌ها پرداختند و از خداى عز و جل اعراض كردند و اين است كه خداوند متعال مىفرمايد : « وَ قالُوا : لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا سُواعاً . . . » « 1 » ( 1 ) امّا آيات قرآنى اشاره به اين دارد كه عبادت بت‌ها ، نتيجهء مكر و حيله ثروتمندان براى استثمار ضعفاء بوده است و شايد كه جدا كردن اصنام از آلهه‌ها در قول خداوند تبارك و تعالى : « وَ قالُوا لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا . . . » به اين مطلب اشاره دارد كه آنها اصنام را نشانه و رمزى از الهه‌ها مىدانسته‌اند . ( 2 ) سپس طبرسى به نقل از قتاده نقل مىكند كه قبايل عرب بت‌هاى بيشترى داشته‌اند و مىگويد : بت‌هاى قوم نوح به اقوام عرب منتقل شد و بت ودّ در دومة الجندل و سواع در رهاط نزد قبيلهء هذيل و يغوث نزد مراد ( يمن ) و يعوق نزد همدان ( يمن ) و نسر نزد آل ذى الكلاع از حمير ( يمن ) نگه‌دارى و پرستش مىشد و بت لات مخصوص ثقيف و عزّى مخصوص سليم و غطفان و جسم و نضر و سعد ، و مناة مخصوص فديد و أساف و نائله ، و هبل مخصوص اهل مكّه بود . ( 3 ) اساف در كنار ديوار حجر الاسود و نائلة در كنار ديوار ركن يمانى و هبل در داخل كعبه نگه‌دارى مىشد . از واقدى نقل شده است كه ودّ به صورت مرد و سواع به صورت زن و يغوث به صورت شير و يعوق و نسر به صورت عقاب بوده‌اند . گفته شده است كه لات يك صخرهء چهارگوش سفيدى بود كه ثقيف ، خانه‌اى بر آن بنا كرده بود و قريش و تمام عرب به آن احترام مىگذاشتند و كعبهء طائف به حساب مىآمد « 2 » و لذا اسم‌هاى وهب اللّات و عبد شمس را براى فرزندان خود انتخاب مىكردند . ( 4 ) مناة ، الههء مرگ و أجل و عمر و مقدرات ، به صورت صخره‌اى بود كه در ساحل درياى سرخ ، در منطقهء هذيل و خزاعه ، ؛ بين مكه و مدينه نصب شده بود . اوس و خزرج براى حج به مكه مىرفتند و همراه با مردم وقوفات سه‌گانه را انجام مىدادند ، ولى سرهايشان را نمىتراشيدند و حج خويش را تمام شده نمىدانستند مگر بعد از آن كه به سوى مناة بروند و سرهايشان را آنجا بتراشند . « 3 »

--> ( 1 ) . علل الشرائع ، ج 1 ، ص 13 - 14 . ( 2 ) . الاصنام ، ص 16 ، 22 و المحبر ، ص 315 و معجم البلدان در مادهء اللّات . ( 3 ) . الاصنام ، ص 14 و المحبر ، ص 316 و معجم البلدان ، مادهء مناة .