لشكر در آنجا از آب گذشت و يزدگرد به اصطخر گريخت . خالد كربلا را با زور گرفت و ساكنانش را اسير كرد ؛ و آنان را ميان يارانش تقسيم نمود . . . « 1 » با پذيرش اين نكته كه كربلا از نامهاى سامى ، آرامى يا بابلى است ، اين واژه مىتواند نام يكى از روستاهاى كهن مانند بابل و اربيل باشد ؛ به ويژه آنكه كربلا در ناحيهء نينواى جنوبى « 2 » قرار دارد و نينوا از نامهاى آشورى است . « 3 » شيخ محمد باقر مدرس در كتاب « شهر حسين » مىنويسد : كربلاء مركب از دو واژهء آرامى يعنى « كرب » به معناى معبد يا حرم و « إيلا » به‌معناى آلهه ( خدايان ) است . بنابراين معناى آن « حرم خدايان » مىباشد . وى در ادامه مىافزايد : اگر به تاريخ اين شهر در روزگار بابليها بازگرديم از آن نام و نشانى خواهيم يافت ؛ زيرا طبق گفتهء ماسينيون ، مستشرق فرانسوى ، كربلا معبد كلدانيهاى ساكن شهر نينوا و كوشك بابل بود و اين‌دو شهر در نزديكى ناحيهء كربلا بودند . « 4 » خلاصهء تاريخ و جغرافياى كربلا تا سال شصتم هجرى كربلا شهرى است كه ساليانى بس دراز پيش از اسلام به همين نام مشهور بوده است . از برخى روايت‌ها نيز چنين بر مىآيد كه قدمت نام كربلا به روزگار آدم ابوالبشر مىرسد ؛ « 5 » و بلكه طبق روايت اميرالمؤمنين ( ع ) در آسمان‌ها به نام كرب و بلاء يعنى سرزمين اندوه و گرفتارى مشهور است . « 6 »

--> ( 1 ) - ر . ك : معجم البلدان ، ج 4 ، ص 419 . ( 2 ) - براى تمايز از نينواى شمالى : يكى از مراكز دولت آشورى سامى كه تپه هايش هنوز مشهور است . ( 3 ) - ر . ك : موسوعة عتبات المقدسه ، ص 8 ، بخش كربلاء ؛ مقالهء دكتر مصطفى جواد ، زير عنوان « كربلاء قديماً » ، ص 9 - 15 . ( 4 ) - ر . ك : كتاب شهر حسينى ، ص 10 ، همچنين مؤلف يادآور مىشود كه نام كربلا به روزگار شاپور ذوالاكتاف ، از پادشاهان ايرانى سلسلهء ساسانى مىرسد كه در سال 31 ه . به تخت نشست . ساسانىها پس از فتح عراق آن را به ده درفش و هر درفشى را به چند طسوج و هر طسوجى را به چند رستاق تقسيم كردند ؛ و سرزمين واقع در ميان عين التمر و فرات ، درفش دهم به شمار مىآمد و كربلا يكى از طسوج‌هاى اين درفش بود . ( 5 ) - ر . ك : بحار ، الانوار ، ج 44 ، ص 242 - 243 ، باب 30 ، حديث 37 . ( 6 ) - آن حضرت فرموده است : « و آن سرزمين در آسمان‌ها معروف است و از آن به سرزمين اندوه و گرفتارى ياد مىشود ، همانطور كه بقعة الحرمين و بقعة بيت المقدس نيز خوانده مىشود . ر . ك : امامى ، شيخ صدوق ، 478 - 480 ، مجلس 87 ، شماره 25 .