آنان را برايش نقل مىكرد ؛ و به او اطلاع داد كه مسلم در خانهء هانى بن عروه منزل كرده است . » « 1 » اشاره انسان در آغاز ، از آسانى انجام عمليات نفوذ به درون قيام مسلم بن عقيل ، به دست معقل ، جاسوس عبيداللّه ، از طريق مسلم بن عوسجه ، تأسف مىخورد . وى از بزرگان شيعه در كوفه و يكى از شهيدان كربلا است . او در ميان قبيله‌اش شرافتمند و بزرگوار بود . « 2 » وى جنگجويى بود شجاع كه در جنگ‌ها و فتوحات اسلامى از او ياد مىشود ؛ و دشمنان به شجاعت ، كاردانى ، بصيرت و پيشگامى او اعتراف دارند . « 3 » شايد به ذهن خواننده برسد كه لازم بود مسلم بن عوسجه احتياط و هوشيارى بيشترى به خرج مىداد و پيش از آن كه معقل جاسوس را به محّل استقرار مسلم راهنمايى كند يا براى او اجازهء ورود بگيرد ، از ماهيّت كامل او آگاه گردد ، كه نتواند حركت را از درون دچار شكاف سازد . آنچه در عمل واقع شد نشان مىدهد كه مسلم بن عوسجه هوشيارى و احتياط لازم را به خرج داد ؛ « ولى معقل در كار خويش خبره بود و براى مأموريتش تجربهء كافى داشت » « 4 » و توان آن را داشت كه حركت مسلم را از درون دچار شكاف سازد .

--> ( 1 ) - الاخبار الطوال ، ص 235 - 236 . نيز ر . ك : الارشاد ، ص 189 ؛ تاريخ الطبرى ، ج 3 ، ص 282 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 390 ؛ مقاتل الطالبين ، ص 64 ؛ روضة الواعظين ، ص 174 ؛ تجارب الامم ، ج 2 ، ص 43 ؛ تذكرة الخواص ، ص 218 . ( 2 ) - ر . ك . ابصار العين ، ص 107 . ( 3 ) - هنگامى كه مسلم بن عوسجه در كربلا به شهادت رسيد ، يكى از كنيزكانش فرياد بر آورد : اى واى ، سرورم مسلم بن عوسجه ! و ياران عمر اين خبر را به يكديگر بشارت گفتند . ص 94 . شبث بن ربعى به آنان گفت : مادر به عزايتان بنشيند ! خود را به دست خودتان مىكشيد . و براى ديگران خويشتن را خوار مىكنيد . آيا از كشته شدن كسى چون مسلم بن عوسجه شادمانى مىكنيد ! ؟ به خدا سوگند چه بسيار كه در ميان مسلمانان اقدام‌هاى شجاعانه از او ديدم . در روز سلقِ آذربايجان او را ديدم كه پيش از رسيدن همه سپاه اسلامى شش تن از مشركان را كشت . آيا كسى چون او كشته مىشود و شما شادمانى مىكنيد ! ؟ » ( تاريخ الطبرى ، ج 3 ، ص 325 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 290 ) . ( 4 ) - حياة الامام الحسين بن على ( ع ) ، ج 2 ، ص 329 .