زمين خواهيد خورد . اما ناگهان احساس مىكنيد كه شناور هستيد ، آن هم بر روى يك سيلاب . با نزديك شدن به مركز ، فشار جمعيت آنچنان زياد مىشود كه گوئى در حال دوباره متولد شدن هستيد . حال ديگر شما جزئى از مردمان شده‌ايد ، يك انسان كامل ، زنده و ابدى ، و كعبه خورشيد جهان است كه شما را به دور مدار خود جذب نموده است . حالا ديگر قسمتى از كل آفرينش شده‌ايد . داريد به دور خداوند مىگرديد ، پس ديگر خود را فراموش كرده و به ذره‌اى تبديل مىشويد كه در حال ذوب و ناپديد شدن است . و اين همان اوج عشق مطلق است . 2 يهوديان و مسيحيان نيز بر تزكيه نفس اجتماعى اصرار مىورزند : پولس قديس ، در توصيف جسم مسيح ، چنين بحث مىنمايد كه اتحاد كليسا و جامعه در حقيقت بالاترين درجه الهام از عشق به خداوند است . مراسم حج نيز براى هر فرد ، تجربه‌اى از يكى شدن با امت است ، كه خداوند در مركز آن قرار دارد . به يك معنى ، حج ذهنيتى از يك اجتماع ايده‌آل ، چه از لحاظ عادات و چه از لحاظ اهداف ، را براى مسلمانان تصوير مىنمايد . در اكثر اديان ، صلح و برابرى مهمترين اهداف مراسم مذهبى ميباشند . در اينجا هم زائر حج پس از وارد شدن به منطقه مقدس ( حرام ) از هرگونه خشونت و بىصبرى امتناع مىنمايد . او حق ندارد حتى يك حشره كوچك را هم بكشد يا عصبانى بشود ، اگرچه در مراسم حج سال 1987 ، به علت نافرمانى ايرانيان ، 402 نفر كشته و 649 نفر زخمى گرديدند . « 1 » قرآن مرتبا از بازگشت انسان به نزد خداوند صحبت مىنمايد ، راهى كه همه مخلوقات عالم بىشك طى خواهند كرد ، و حج نشانى از اين بازگشت داوطلبانه مسلمانان به سوى خداوند است ، به همان مبدائى كه از آنجا آمده‌اند . شعار زائرين حج ، كه به طور هماهنگ و يك جا در فضاى حج طنين‌انداز مىشود ، يادآورى تسليم و در خدمت خداوند بودن است ، به اين معنى كه در اين چند روز آنها از تمام متعلقات دنيوى روى برگردانده و فقط در خدمت خداوند قرار مىگيرند . زمانى كه محمد ( ص ) رهبرى زائرين مهاجر ، انصار و صحراگرد را در سال 632 به عهده گرفت ، آنها نيز بايد در درون خود به همين احساس رجعت به سوى خداوند دست يافته باشند . البته اكثر زائرين اماكن مقدس در هنگام زيارت به چنين احساسى ، يعنى رجعت به مبدأ آفرينش ، مىرسند ، اما سراپاى وجود مهاجران همراه محمد ( ص ) را احساس ديگرى نيز فرا گرفته بود ، بازگشت به وطن اصلى خود . محمد ( ص ) موضوع

--> ( 1 ) - البته در اين حادثه نافرمانى صورت نگرفته بود . جرم آنها فقط شعار عليه كفار و دشمنان اسلام و يك حركت دسته جمعى به طرف مسجد الحرام بود كه هدف تيرهاى پليس قرار گرفتند ! !