نمايشگر درست بودن معامله است نيز در آنها ديده مىشود . مسلمانان از ديرباز ، گفته‌ها و نوشته‌هاى پيامبر اسلام ( ص ) را مىكاويدند و در حلّ مسائل شرعى و اجتماعى خود ، از آنها مدد مىگرفتند . عمر بن خطّاب به استناد گواهى عبد الرّحمن بن عوف كه پيامبر ، گزيت زردشتيان بحرين را پذيرفته است ، گزيت زردشتيان را پذيرفت . « 115 » در نوشته‌هاى ديگر پيامبر خدا ( ص ) ، نيز اهميت مسائل مالى سخت چشمگير است . و نشان دهندهء اين واقعيّت است كه نقش امور مالى و امكانات مادى ، در نيرو گرفتن پايه‌هاى حكومت اسلامى ، نقشى سازنده بوده است . از بررسى متن نوشته‌هاى گونه‌گون پيامبر ( ص ) ، اين نتيجه به دست مىآيد كه بر روى هم در همهء اين نوشته‌ها ، پيرامون چهار موضوع بنيادين زير : 1 . خداوند يگانه و پيامبر او محمد ( ص ) ، آيين اسلام و احكام آن ، 2 . اخلاق اسلامى ، 3 . مسائل مالى و اقتصادى ، 4 . سياست ادارهء جامعه اسلامى و برخورد با گروههاى ديگر ، گفت‌وگو شده است . اين موضوعها ، در بيشتر نامه‌ها و پيمان‌نامه‌هاى به نسبت بلند پيامبر اسلام ، نمايان است . 6 . پيمان صلح با مشركان : الف - پيمان صلح حديبيه با كافران مكّه ( ش 11 ) . پيامبر ( ص ) در اين پيمان‌نامه ، به ظاهر امتيازى به قريش داده است : وى پذيرفته است چنان كه مسلمانى ، با روى گردانيدن از اسلام نزد قريش بيايد ، قريش ملزم به بازگردانيدن وى به پيامبر ( ص ) نباشند . امّا چنانچه كسى از قريش ، بىاجازهء سرپرست خود نزد پيامبر ( ص ) بيايد ، وى او را به قريش ، بازگرداند . روشن است كه گرويدن مهاجران مكه به اسلام ، به انتخاب خود آنان بوده است . اگر كسى از آنان ، با ناباورى به اسلام روى مىآورد ، نبودن چنين كسى در ميان مسلمانان ، به سود آنان بوده است . از سوى ديگر در عمل ، دانسته شد كه شرط بازگردانيدن فراريان ، امتيازى براى قريش نبوده است . يكى از مسلمانان به نام ابو بصير ، از مكه به مدينه گريخت . پيامبر اسلام ( ص ) بر اساس پيمان حديبيه ، او را همراه دو تن از فرستادگان قريش ، به سوى مكه روانه ساخت . آنان نتوانستند ابو بصير را به مكه بازگردانند و ابو بصير با گروهى از مسلمانان فرارى مكه ، بر سر راه مكه به شام ، راه را بر كاروانهاى قريش بست . از اين رو قريش ، ناگزير گشتند كه خود پيشنهاد كنند تا ، بند « بازگردانيدن فراريان » ، از متن پيمان‌نامه ، برداشته شود . « 116 » ب - تجديد پيمان با خزاعه : اين پيمان كه پيش از اسلام ، ميان قبيلهء خزاعه و عبد المطلّب جدّ

--> ( 115 ) . ش 368 / 5 . ( 116 ) . بنگريد : ش 14 - 13 .