كنيد ( 4 ) و به پناهگاههايشان روانه سازيد . 1 . در اينجا چاپ كتاب ، آشفته و نادرست و بدون ذكر مأخذ است ؛ از اين رو در بر گردان اين نامه ، بيشتر از متن طبرى استفاده شده است . - م . 2 . نيز بنگريد : واژه‌نامه « ذكر » . 3 . « وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً » * ؛ بنگريد : ( سورهء جمعه ، 10 و سورهء أحزاب ، 41 . ) . - م . 4 . فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ : اعلام گسستن پيمان ، به گونه‌اى آشكار است ( سورهء أنفال / 58 ؛ جوامع الجامع ، 2 / 28 ؛ لسان ، 3 / 512 ) . - م . ( 1 ) 317 نامه‌اى ديگر از جنگاوران مسلمان ، همراه ابن حليس طبرى ص 2369 - 2371 . مردم سواد از سرزمين خويش كوچيده‌اند . كسانى كه بر پيمان خود مانده و بر ضدّ ما بسيج نگشته بودند ، نزد ما آمدند و ما نيز پيمانى را كه ميان ايشان و مسلمانان پيش از ما بسته شده بود ، پذيرفتيم . مىگويند كه مردم سواد به مردم مدائن پيوسته‌اند . از اين رو ، فرمان خويش را دربارهء كسانى كه بر پيمان خود استوار مانده و آنان كه دعوى دارند كه ناخواسته به پيكار با مسلمانان بسيج گشته ولى تن به پيكار نداده‌اند و نيز دربارهء آنان كه تسليم گشته‌اند ، بيان كن . زيرا كه ما در مرز و بومى بس فراخ و تهى از ساكنان خويش به سر مىبريم . شمار ما اندك و شمار همپيمانان ما بسيار است . بىشك ، راه آبادتر داشتن اين سرزمين و ناتوان‌تر ساختن دشمن ، به دست آوردن دل ايشان است ( 1 ) . 1 . در زمان پيامبر اسلام ( ص ) ، شمارى از اشراف بودند كه وى با پرداخت سهمى از زكات به ايشان ، در پيكار با دشمنان از يارى آنان سود مىجست . فقهاى اسلامى در اين كه آيا اين حكم در هر زمانى مىتواند به كار رود ، همداستان نيستند . در روايتى از امام محمد باقر ( ع ) آمده است كه به كار بستن اين حكم ، تنها به زمان پيامبر ( ص ) اختصاص داشته است . ( تبيان 5 / 244 . نيز بنگريد : سورهء توبه / 60 ) . - م .