اقتصادى يا سياسى گيرنده يا گيرندگان ايجاب مىكرده است كه اين امتيازها ، به آنان داده شود . در امان‌نامه يا پيمان نامه‌اى كه گونه‌اى امان‌نامه نيز هست و پيامبر ( ص ) براى مردم « خزاعه » نوشته ( ش 172 ) ، با آنكه شمار كمى از اين مردم مسلمان گشته و بيشتر آنان كافر بودند ، لحن نوشته ، بسيار نرم و اطمينان‌بخش و دوستانه است . گويا از آنجا كه قبيلهء خزاعه ، قبيله‌اى بزرگ بود و تيره‌هاى بسيار اين قبيله « 98 » ، در سرزمين عربستان پراكنده بودند ، پيامبر اسلام ( ص ) ، نوشته‌اى بدين سان مهرآميز ، به دست آنان داده است . پيامبر ( ص ) مىخواست با اين گونه رفتارها ، آنان را به اسلام و مسلمانان ، خوشبين گرداند و از سوى ايشان ، گزندى به مسلمانان نرسد . افراد قبيلهء خزاعه ، پيش از اسلام نيز بسيار نيرومند و سرشناس بوده‌اند . مسعودى مىنويسد : بزرگان خزاعه ، مدت سيصد سال سرپرستى و ادارهء خانهء كعبه را به عهده داشتند « 99 » . از اين رو و برخى ملاحظات سنجيدهء ديگر است كه در متن امان نامهء اين گروه ، امتيازهايى به آنان داده شده است . كتّانى مىنويسد : پيامبر اسلام ( ص ) در نوشته‌هاى خود ، به همهء جوانب مىنگريسته است ، تا مبادا ناآگاهان و بد خواهان ، با استناد به نوشته‌هاى او ، به مردم زيان برسانند « 100 » . 3 . پناه‌نامه‌ها : دستهء ديگر از نامه‌هاى پيامبر اسلام ( ص ) نوشته‌هايى است كه در آنها ، واژهء « ذمّة » ( پناه دادن ) به كار رفته است . شمار اين نوشته‌ها نيز كم نيست . گيرندگان اين نوشته‌ها ، گاه مردم غير مسلمان و زمانى مسلمانان بوده‌اند . در پيمان نامه‌هاى ش 33 ، 34 ، 94 ، طرف پيمان و پناه ، مسيحيان‌اند . در متن اين پيمان‌نامه‌ها ، براى برخوردارى ترسايان از پناه مسلمانان ، شروطى نه چندان دشوار ياد شده است . نيك‌انديشى و پاكدلى نسبت به مسلمانان ، يكى از آنهاست . در بيشتر اين گونه پيمان‌نامه‌ها ، گرويدن به آيين اسلام يكى از شرطهاى بنيادين از سوى پناه‌دهنده است . برخى از اين نوشته‌ها كه داراى لفظ « ذمّه » است ، به مسلمانانى نوشته شده كه در اسلام خود ، چندان استوار نبوده‌اند ؛ يا در آنها روى سخن با كسانى است كه با اين نوشته‌ها ، به اسلام فرا خوانده شده‌اند . در همهء اين نامه‌ها ، شرط پايدارى بر اسلام و به كار بستن واجبات آن دربارهء گروهى ، يا گرويدن به اسلام و گردن نهادن به دستورهاى اسلامى ، دربارهء گروهى ديگر ، با صراحت تمام ديده مىشود . در متن برخى از اين پناه‌نامه‌ها ، گذشته از پناهى كه به گيرندگان آنها داده شده ، آنان بر پايهء اين نوشته‌ها ، از امتيازهاى بزرگ ديگرى نيز برخوردار گشته‌اند . در نوشته‌اى كه از سوى پيامبر ( ص ) به گروهى از ياغيان جامعهء مشرك عربستان آن روز كه به تعبير پيامبر اسلام ( ص ) ، « عباد اللّه العتقاء »

--> ( 98 ) . الأعلام ، زركلى 2 / 348 و 349 . ( 99 ) . مروج الذّهب ، 2 / 32 . ( 100 ) . التّراتيب الإداريّة ، 1 / 142 .