ديگرى است . به اين دو تمسّك كنيد تا گمراه و روگردان نشويد . از آنان تقدّم و پيشى نجوييد كه هلاك مىشويد ، و به آنان چيزى نياموزيد كه آنان از شما داناترند « 11 » . و ديگر اينكه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله به ابو بكر و عمر - كه دو نفر از هفت نفر بودند « 12 » - دستور داد تا به على عليه السّلام بعنوان « امير المؤمنين » سلام كنند . حسن ظنّ حسن بصرى نسبت به ابو بكر و عمر ( 1 ) حسن بصرى ادامه داد : اى برادر عبد القيس « 13 » بجان خودم قسم ، اگر براى ما جايز باشد كه براى عثمان و طلحه و زبير استغفار كنيم در حالى كه بدعتها و كارهاى خلاف آنان به حدى رسيده كه براى ما ظاهر شده است ، در اين صورت جايز است براى ابو بكر و عمر هم استغفار كنيم « 14 » . امّا طلحه و زبير ، كه من شاهد بودم آنان به خواست خود و بدون اجبار با على بيعت كردند . سپس بيعت خود را شكستند و خونهايى را كه خدا حرام كرده بود بخاطر رغبت در دنيا و حرص بر رياست و حكومت ريختند . هيچ گناهى بعد از شرك به خداوند ، بالاتر از ريختن خونهايى كه خداوند حرام كرده نيست . و امّا عثمان ، او سفيهان را مقرب كرد و متقيان را دور كرد ، و رانده‌شدهء پيامبر صلى اللَّه عليه و آله را

--> ( 11 ) از جملهء « اى مردم . . . » تا اينجا عبارت در « ب » چنين است : اى مردم ، من در ميان شما دو چيز گرانبها باقى مىگذارم : كتاب خدا و عترتم در اهل بيتم . و آن دو ريسمانهاى كشيده شده بين آسمان و زمين هستند . به آن دو تمسّك جوئيد تا گمراه نشويد ، چرا كه آن دو از يك ديگر جدا نمىشوند تا بر سر حوض كوثر مانند اين دو نزد من وارد شوند - كه حضرت در اين حال دو انگشت سبابه و وسط خود را به يك ديگر چسبانيدند . از آن دو پيشى نگيريد كه هلاك مىشويد و از آنان عقب نمانيد كه از دين خارج مىشويد . ( 12 ) « ب » : دو نفر از نه نفر بودند . يعنى در بين هفت نفر يا نه بودند كه براى اين برنامه آمده بودند . ( 13 ) اين خطاب به ابان بن ابى عياش است كه از طايفهء بنى عبد القيس بوده است . به ص 30 و 126 اين كتاب مراجعه شود . ( 14 ) نكتهاى كه حسن بصرى از آن تغافل كرده اين است كه اولا پايه گذار همهء فتنه‌ها و آماده‌كنندهء همهء زمينه‌ها براى عثمان و طلحه و زبير ، آن دو نفر يعنى ابو بكر و عمر هستند ، و ثانيا بدعتها و خلافهاى ابو بكر و عمر بسى بزرگتر از عثمان و ديگران است .