6 . تكملة الرجال : ج 1 ص 467 ، بنقل از دستخط علامهء مجلسى در حاشيهء مرآة العقول . 7 . مستدرك الوسائل : ج 3 ص 183 . 8 . تنقيح المقال : ج 2 ص 54 . 9 . الذريعة : ج 2 ص 152 . در اينجا توضيح مختصرى در بارهء اين حديث لازم به نظر مىرسد : در طول 250 سال حضور ائمه عليهم السّلام در اجتماع مسلمانان تا اوّل غيبت امام زمان عجل الله فرجه ، مبانى اعتقادى و حقايق تاريخى شيعه در سطح وسيعى تبيين گرديد ، و بسيارى از غير مسلمانان و نيز مسلمانان و حتّى عدّهء زيادى از شيعيان كه اعتقادات كاملى نداشتند ، از اصول عقيدتى مذهب اهل بيت عليهم السّلام آگاهى پيدا كردند . با در نظر گرفتن شرائط سر تا سر اختناق در زمان حكومت ابو بكر و عمر و بنى اميّه و بنى عبّاس و انحراف فكرى اكثريّت مردم از حقايق تاريخ اسلام ، تبيين مبانى تشيّع به صورت تدريجى صورت مىگرفت . به همين جهت بسيارى از مطالب عميق در زمان امير المؤمنين و امام حسن و امام حسين عليهم السّلام قابل بازگو نبود و جز چند نفر انگشت شمار كسى در پى آن نبود و يا نمىپذيرفت ، در حالى كه در زمان امام صادق و امام رضا و امام هادى عليهم السّلام عقايد شيعه در سطح بالاترى همچون محتواى زيارت عاشورا و زيارت جامعه بر مردم عرضه گرديد . با توجّه به تصوير بالا ، بايد توجّه داشت كه امام صادق عليه السّلام در زمانى كلام مزبور را فرمودهاند كه شيعه در شرايط مرگبار حكومتهاى غاصب ، امكان نشر و بسط معارف خويش را نداشتند ، و بخصوص در جنبهء عقيدتى كتابى تدوين شده و آماده نداشتند تا در مقابل دشمنان و يا براى خود شيعيان عرضه كنند ، و تنها نوشتهء درخشانى كه به حق آبروى تشيّع بشمار مىآمد و حامل حقايقى بس عميق از عقايد و تاريخ تشيّع بود همانا كتاب سليم بن قيس بود . اهميّت كتاب هنگامى روشن‌تر مىشود كه به چند كتاب تدوين شده بدست معاندين اهل بيت عليهم السّلام در آن عصر بنگريم كه يك نمونهء آن كتابى انباشته از فضائل جعلى و دروغين براى ابو بكر و عمر و عثمان و معاويه بود كه دستور تدوين آن را