ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
247
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
وقتى اين خبر به المسترشد بالله رسيد رسولانى به نزد ملك مسعود و برسقى فرستاد و آنان را ازين كار نكوهش كرد و فرمان داد كه از خونريزى درگذرند و تباهكارى را كنار بگذارند و راه درستكارى و مصالحه پيش گيرند . فرستادگان خليفه عبارت بودند از : سديد الدولة بن انبارى ، و امام اسعد ميهنى استاد مدرسهء نظاميه . برسقى منكر شد كه چنان كارهائى از آن دو تن سر زده باشد . و قبول كرد كه به بغداد بازگردد . در همان اوقات به او خبر رسيد كه منكبرس و دبيس سه هزار سوار آماده كرده و همراه منصور برادر دبيس ، و امير حسين ازبك ، پدرخواندهء منكبرس ، براى جنگ گسيل داشتهاند . اين عده به - درزيجان رفتهاند كه گدار دياله [ ( 1 ) ] به بغداد را قطع نمايند تا شهر
--> [ ( 1 ) ] - دياله : يكى از مهمترين ريزابههاى ساحل چپ دجله ، كه سرچشمههاى آن در نواحى كرمانشاهان و كردستان ( ايران غربى ) است . و در جنوب شرقى بغداد به دجله ميريزد . قسمتى از آن كه در ايران است سيروان نام دارد . و گاهى اين اسم به همهء رود نيز اطلاق مىشود . كمى پس از عبور از قزل رباط در خاك عراق ، راه خود را در جبل حمرين باز مىكند . نزديك اين محل يك رشته كانالهاى عمده از دياله منشعب مىگردد كه از آنها براى آبيارى نخلستانها و محصولات زمستانى و تابستانى استفاده مىشود . زراعت وسيع و ميوههاى معروف ولايت دياله ( تقريبا مشتمل بر همهء طول رود دياله در عراق ) از بركت همين كانالهاست . از شهرهاى قديم كه از دياله و كانالهاى آن استفاده مىكردهاند ، نهروان ، بعقوبا ، دسكره و جلولاء بوده است . پهنهء اطراف مسير سفلاى دياله در قديم صدها آبادى و جمعيت فراوان داشت . آثار دورهء ساسانى و ساير اماكن باستانى آن حاكى از آن است كه اين ناحيه هميشه پر نعمت بوده است . در دورهء اسلامى « جاده خراسان » ( از بغداد به ناحيهء جبال ) از اين ناحيه ( عمدة در امتداد رودخانه ) مىگذشت و هنوز هم جادهء اتومبيلرو بين بغداد و ايران عمدة در همان امتداد است . ( دائرة المعارف فارسى )