ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
218
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
كرد و به شهر قابس [ ( 1 ) ] فرستاد و آنجا را محاصره كرد . علت اين امر نيز آن بود كه رافع بن مكن دهمانى ، در ساحل شهر قابس يك كشتى ترتيب داد كه بازرگانان را به دريا ببرد . اين كار در اواخر دوران فرمانروائى امير يحيى صورت گرفت . امير يحيى از اين جريان ناراحت نشد چون عادتا اهل مدارا بود . ولى وقتى على - پسر يحيى - زمام امور را بدست گرفت و جانشين پدر شد ، اين موضوع را نتوانست تحمل كند و گفت : « هيچكس از مردم افريقيه نبايد كشتى بازرگانى به دريا بفرستد و با من رقابت كند . »
--> [ ( 1 ) ] - قابس ( به كسر ب ) : ياقوت گويد شهرى است در شمال افريقا و جنوب شرقى تونس در ، سيصد هزار گزى جنوب شهر تونس ميان طرابلس و سفاقس و مهديه . و تا طرابلس هشت منزل فاصله دارد . عرض جغرافيائى آن 35 درجه است . داراى آبهاى جارى و باغها و نخلستانها و درختان توت ، زيتون ، پرتقال ، ليمو ، موز و نيشكر است و تجارت آن اهميت دارد . رودخانهاى به همين نام از كنار آن مىگذرد كه آبى زلال و خنك دارد و باغهاى قابس را مشروب مىنمايد . بكرى گويد : شهرى است زيبا داراى قلعهاى محكم و باغها و مسافرخانهها و مسجد جامع و گرمابههاى فراوان كه گرداگرد آن را خندقى بزرگ احاطه كرده است . در موقع ضرورت آن را از آب انباشته سازند و در پناه آن خود را از تعدى و تجاوز دشمن نگهدارى كنند . اين شهر داراى سه دروازه است و بيست هزار تن جمعيت دارد كه بيشتر آنها عربند . ابن بطوطه گويد : اين شهر در ساحل درياى روم واقع است . تنگه قابس نيز تنگهاى است در جنوب تونس و خليج قابس و بين شط فجيج و شط جريد واقع است و خشكى آن چهل و پنج گز ارتفاع دارد . اطراف آن براى كشتيرانى مناسب است - از قاموس الاعلام تركى .