ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
58
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
( 416 ) سال چهار صد و شانزده بيان فتح سومنات در اين سال يمين الدوله در بلاد هند چندين شهر و باستيان را فتح كرد و بتكدهء معروف به سومنات را گرفت . اين بت در آن بتكده از بزرگترين بتهاى هند بود و هندوان هر شب خسوف ( ناپيدائى ماه ) به زيارت اين بتكده ميرفتند ، و زياده بر يكصد هزار نفر در آن مراسم شركت ميجستند . هندوان را گمان اين است كه هر گاه روانها از تنها جدا گردد . بنا بمذهب تناسخ ، به سومنات گرد آيند ، و سومنا به كالبد كسى كه خواهد آن را ميدمد و مد و جزر كه به آب دريا پديد مىشود . نزد او ، عبادت دريا به قدر توانائى اوست . هندوان هر چه گردنبند و اشياء نفيس قابل آويختن داشتند نياز او ، سومنات ، ميكردند ، و به پيشگاه او اموالى فراوان تقديم ميداشتند . موقوفات سومنات فزون از ده هزار دهكده بود و در بتكده از گوهرهاى گرانمايه آنقدر جمع شده بود كه ارزش آنها به حساب نميآمد . هندوان را رود بزرگى است بنام كنگ كه بىنهايت مورد تكريم و احترام آنان مىباشد و استخوان بزرگان اموات خويش در آن مياندازند به اعتقاد اينكه به مينو و بهشت ميرود . ميان اين رود و سومنات دويست فرسنگ راه فاصله است . و از آب آن همه روز براى شستشو حمل ميشده و نزد برهمنان در بتكده هر روز يك هزار مرد براى عبادت و عرضه داشت واردان بدان پرستشگاه به خدمت مشغول بودند ، و سيصد مرد كارشان تراشيدن سر و ريش زائران و سيصد مرد و پانصد زن بر درگاه بت كارشان خواندن و رقصيدن بود و هر يك از آنها هر روز مقررى معلومى داشتند . يمين الدوله چون نقطه و ناحيهاى را در هند فتح ميكرد و بتى را مىشكست