يك ماه قطع كند و هر مسافرى اعم از سواره و پياده كه از اين سر ، تا آن سر آن كشور عبور مىكرد ، آفتاب را نمىديد ، زيرا از هر دو طرف درخت‌هاى سايه‌دار بر معابر احاطه كرده بود . اراضى آباد و سرسبز و آب‌هاى فراوان و سلطنت پايدار آن ، معروف تمام دنيا بود . « 1 » خلاصه ، وجود اين دلايل ما را به تمدنى - كه بر تمام اقطار عربستان حكومت كند - هدايت نمىكند ، به خصوص منطقهء حجاز كه به طور مسلم بويى از اين تمدن نبرده بود ، حتى خود « گوستاولوبون » در اين باره مىگويد : عربستان به استثناى سرحدات شمال از دستبرد اجانب محفوظ مانده و كسى نتوانست آن را به تصرف خود درآورد . جهان‌گيران بزرگ از ايران ، روم و يونان كه به تمام دنيا مسافرت كرده بودند ، كمترين توجهى به عربستان نداشتند . « 2 » قدر مسلم اين است كه اگر تمام آن تمدن‌هاى اسطوره‌اى ، در همهء نقاط شبه جزيره ، مقرون به حقيقت باشد ؛ بايد گفت : هنگام طلوع آفتاب اسلام ، اثرى از آن در منطقه حجاز باقى نمانده بود . چنان كه قرآن اين موضوع را گوشزد مىكند و مىفرمايد : وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها « 3 » ؛ اى جمعيّت عرب ! قبل از گرويدن به آيين اسلام بر لب پرتگاه آتش بوديد ، سپس اسلام شما را نجات داد . سخنان امير مؤمنان عليه السّلام در بيان اوضاع عرب قبل از اسلام ، شاهد زنده‌اى است كه آنان از نظر زندگى و انحطاط فكرى و فساد اخلاقى در وضع اسفناكى بودند . امير مؤمنان در يكى از خطبه‌هاى خود ، اوضاع عرب پيش از اسلام را چنين بيان مىكند : خداوند ، محمد صلى اللّه عليه و آله و سلّم را بيم دهندهء جهانيان و امين وحى و كتاب خود ، مبعوث كرد و شما گروه عرب در بدترين آيين و بدترين جاها به سر مىبرديد . در ميان سنگلاخ‌ها و مارهاى كر ( كه از هيچ صدايى نمىرميدند ) اقامت داشتيد . آب‌هاى لجن را مىآشاميديد

--> ( 1 ) . مروج الذهب ، ج 3 ، ص 373 . ( 2 ) . تاريخ تمدن اسلام و عرب ، ص 96 . ( 3 ) . آل عمران ( 3 ) آيه 103 .