گرفته و آن‌گاه دسته جمعى عوض اين كه سراغ جمع دانه بروند ؛ همگى به سوى اين سنگ‌ريزه‌ها هجوم آورده و با منقارهاى خود برداشته ، مانند يك ارتش سربازان ابرهه را سنگ‌باران كردند ؟ آيا با اين وضع مىتوان تمام جريان را عادى و طبيعى دانست ؟ اگر ما حاضريم بخشى از اين حادثه را ، از طريق عوامل غيبى و ارادهء نافذ الهى تفسير كنيم ؛ ديگر چه نيازى است كه گوشه‌اى از آن را طبيعى جلوه دهيم و دنبال توجيهات برويم . 2 . حيوانات ذره‌بينى و به اصطلاح « ميكروب » دشمن انسان ، در آن روز با كسى قوم و خويشى نداشتند ؛ مع الوصف چگونه اين دشمن ، تنها متوجه سپاهيان ابرهه شدند و به كلى مكّيان را فراموش كردند ؟ تاريخ‌هايى كه فعلا در دست داريم ، همگى مىگويند كه تمام تلفات متوجه سپاهيان ابرهه بوده و در اين حادثه ، كوچك‌ترين صدمه‌اى به قريش و ساكنان عربستان وارد نگرديد . در صورتى كه آبله و حصبه از امراض سرايت‌كننده است و عوامل مختلف طبيعت آن را از نقطه‌اى به نقطهء ديگر منتقل مىسازد و سرانجام گاهى كشورى را از پاى در مىآورد . آيا با اين وضع مىتوان جريان را يك حادثهء عادى شمرد ؟ 3 . اختلاف اين توجيه كنندگان در جنس ميكرب ، خود بيشتر مطلب را متزلزل مىسازد ، گاهى مىگويند : ميكرب و با و احيانا بيمارى حصبه و آبله در صورتى كه ما براى اين اختلاف ، يك مدرك صحيح و معتمد پيدا نكرده‌ايم ؛ فقط ميان مفسران ، « عكرمه » - كه خود او در ميان دانشمندان مورد گفت‌وگو است - اين احتمال را داده و در ميان تاريخ‌نويسان ، « ابن اثير » اين احتمال را به صورت قول ضعيف نقل كرده و فورا به رد آن پرداخته است . « 1 » از همه عجيب‌تر ، تفسيرى است كه مؤلف كتاب حياة محمد ، دكتر هيكل وزير فرهنگ سابق مصر ، در تشريح داستان اصحاب فيل آورده است . وى پس از آن كه

--> ( 1 ) . الكامل في التاريخ ، ج 1 ، ص 263 .