بايد كرد ؟ ) و ادبيات و هنر ، رسالت پرداختن به هر دو را دارد . گاهى يك تابلو از يك كتاب ، گوياتر است . خطاطان ، كتيبه‌ها و شعارها را مىتوانند سرشار از پيام و جهت بسازند و با اسامى عاشورايى ، هنرنمايى كنند و از اين طريق به خط و نقش ، بعد متافيزيكى بدهند و شاعران و نويسندگان با خلق آثار ماندگار پيرامون حادثه و پيام آن ، آن جلوه‌هاى متجلّى در كربلا را جاودان سازند . شايسته است كه موزه يا نمايشگاهى عظيم از آنچه به نحوى به اين حماسهء جاودان مربوط مىشود پديد آيد كه منبعى براى هر گونه تحقيق و الهام‌گيرى گردد . در زمينهء شناخت محتواى عاشورا و پيامها و اهدافش ، به منابعى همچون زيارتنامه‌ها ، دعاها و مقتلها هم مىتوان مراجعه كرد و در زيارتها ، به سبك ، مضامين ، تعبيرات و واژه‌ها و نيز حالات روحى خوانندهء دعا و زيارت دقت داشت . « 1 » با عنوان « ادبيات عاشورا » يك سرى مجموعه‌هاى شعر از شاعران مختلف گرد آمده كه پيرامون شهداى كربلا و حادثهء عاشوراست . ناشر آن « حوزهء هنرى » و با كوشش محمد على مردانى است . تا سال 1372 تعداد 6 جلد از اين مجموعه‌ها منتشر شده است . - شعر عاشورا ، مدايح و مراثى ، ادب الطّف ادهم بن اميّه عبدى از شيعيان بصره بود كه در منزل « مارية بنت منقذ » نيز حضور مىيافت . روز عاشورا در حملهء اوّل به شهادت رسيد . « 2 » اذان اعلام . شعار فراخوانى مسلمين به نماز كه در اوايل هجرت تشريع شد . در حادثهء كربلا چند مورد ، به كار گرفته شده است . يكى آنگاه كه كاروان حسين « ع » با سپاه حرّ در « ذو حسم » در مسير كربلا مواجه شد . هنگام ظهر فرا رسيد . امام حسين « ع » به حجّاج بن مسروق ( و به گفتهء برخى منابع ، به پسر خويش ) فرمود : اذان بگو . اذان گفته شد و امام حسين « ع » نماز جماعت خواند . سپاه حرّ نيز به آن حضرت اقتدا كرد . « 3 » مورد ديگر در شام

--> ( 1 ) - در اين زمينه ر . ك : مقالهء « ادبيات عاشورا در دورهء حضور امامان » از محمود رضا افتخارزاده ، « چشمهء خورشيد » ، ج 1 ، ص 81 تا 104 نيز « عاشورا فى الأدب العاملى المعاصر » سيد حسين نور الدين ، الدار الاسلاميه ، لبنان . ( 2 ) - وسيلة الدارين فى انصار الحسين ، ص 99 . ( 3 ) - بحار الأنوار ، ج 44 ، ص 376 ، عوالم ( الامام الحسين ) ، بحرانى ، ص 163 .