تكايا محلّى براى اجراى تعزيه براى سالار شهيدان بوده كه در وسط تكيه ، روى سكويى بر آمده از زمين ، تعزيه‌خوانان موجب تحريك احساسات جماعت عزادار مىشدند . رفته رفته تكيه به محلّى براى عزادارى تبديل شد . از زمان ناصر الدين شاه به بعد ، تكيه‌هاى بطور رسمى محلّ اجراى نمايشهاى مذهبى شد . . . در بيشتر تكيه‌ها - به اقتضاى فصل - چادرهايى بزرگ بر مىافراشتند كه در واقع سقف اين گونه تكيه‌ها به شمار مىرفت . پارچه‌هايى سياه كه اشعارى در سوگ خاندان امام حسين « ع » بر آن نقش بسته است و علامت و شكل مخصوص تكيه نيز در جايى از آن قرار مىگرفت . هر تكيه ، علامتى ويژه و علمى ممتاز از بقيهء تكيه‌ها براى خود داشت . بيشتر تكيه‌ها بر گذرگاهها و راههاى رفت و آمد مردم ساخته مىشدند و دو مدخل داشتند كه قافله‌ها و شبيه گردانان و دسته‌هاى عزادارى از آن عبور مىكردند . . . در هر تكيه به يادبود تشنگى شهيدان كربلا سقّا خانه‌اى بنا مىشد . بعدها در كنار تكيه‌ها ، محلّهايى به نام حسينيّه و زينبيّه بنا شد و يا تكايا به نام « حسينيّه » تغيير نام يافتند . » « 1 » گاهى به همّت اهل يك شهر ، در شهرهاى زيارتى از قبيل « مشهد » ، « كربلا » ، « نجف » ، و . . . حسينيّه‌هايى ساخته مىشود كه اغلب مورد استفادهء زوّار آن شهر قرار مىگيرد . به نظر برخى ، پديد آمدن « تكيه » ، در مقابل مراكز دينى وابسته به خلافتهاى غير شيعى بوده تا پايگاهى براى هواداران نهضت حسينى و دور از سلطهء حكّام باشد : « تكيه و حسينيّه ، مركز تشكيلات ضدّ حكومتى ايجاد مىكرد . . . شيعه ، تكيه و حسينيّه مىسازد تا به جنگجويانش پناهگاهى ببخشد . . . به خمس و حسينيّه رو مىكند ، تا به مبارزهء همه‌جانبه‌اش از على « ع » تاكنون امكان و قدرت بخشد . چنين است كه ساختن « حسينيّه » ، ضربه‌اى است بر پيكر حكومت . . . » « 2 » - تعزيه ، تكيه دولت ، حسينيّه ، عزاخانه تكيه دولت محلّى بود در مركز تهران در عصر ناصر الدين شاه ، كه به صورت محلّ اجراى تعزيهء بزرگ و مهمّ در روز عاشورا در آمده بود . ديلميان ، اجراى نمايش داشتند . سپس در عصر ناصر الدين شاه بيشتر معمول شد و پس از سفر وى به فرنگ و ديدن تآترهاى اروپا ، پس از

--> ( 1 ) - مجلهء « كيهان فرهنگى » ، سال 10 شمارهء 3 ، ص 29 و 30 . ( 2 ) - ياد و يادآوران ، دكتر على شريعتى ( چاپ حسينيه ارشاد ) ص 39 و 40 .