( 1 ) اشاره‌اى كوتاه بسنده كرده است . طبق گفتهء خود مترجم ، او كار ترجمهء كتاب را بنا به دستور صدرى از صدور دوران خوارزمشاهيان كه « افتخار اكابر خوارزم و خراسان » بوده شروع كرده است . مشخّصات دقيق اين وزير - كه با القابى همچون مؤيّد الملك ، قوام الدولة و الدين ، تاج الاسلام و المسلمين ، احياء الملك و السلاطين ، ضياء الملّة ، بهاء الامّة ، اكفى الكفاة بالشرق و الصين ، و صاحب السيف و القلم معرفى شده و بناى خانقاه و مدرسه و مسجد و ميدان و كتابخانهء تايباد در اوايل سال 596 ه . ق . بر اثر همّت بلندش به اتمام رسيده بود - روشن نيست . شادروان علّامه قزوينى در يادداشتهاى خويش مىنويسد : « ظنّ قوى اين است كه گويا وى [ مخدوم مترجم ] از وزراى خوارزمشاهيه - يا تكش ( متوفى در 596 ) يا پسرش علاء الدّين خوارزمشاهيه كه در همان سال 596 جلوس نموده ؛ چه ، تاريخ اين ديباچه كه مخدوم مذكور مترجم تكليف ترجمهء اين كتاب را نموده صريحا سنهء 596 است - بوده است . در شعرى و غيره تحقيق شود كه آيا كسى به لقب مؤيّد الملك قوام الدين از وزراى يكى از دو پادشاه مزبور بوده است ؟ » [ ( 10 ) ] و در حاشيهء ورق ( 2 الف ) نسخهء خطّى كتابخانهء ملّى شيراز آمده است : « اين تاريخ مرقوم متن [ 596 ه . ق . ] تاريخ سال فوت تكش خان خوارزمشاه است و ضياء الدين صدر الصدور خراسان كه مترجم ، اين ترجمه را بفرمودهء او نوشته ، از جانب خوارزمشاه مذكور فرمانفرماى ممالك خراسان بوده است ، و اللّه العالم . فتحعلى عفى اللّه عنه . » در هر حال تاكنون نه تنها هيچ اطّلاعى از اين وزير خوارزمشاهيان در دست نيست ، بلكه از امام كمال الدين كه در جمع حكاياتى از متن عربى « كتاب الفتوح » را نقل مىكرد ، و ديگر حاضران جمع مذكور كه غالبا از مردم ناحيهء مركزى خراسان - زاوه ، با خرز ، تايباد ، زوزن - بوده‌اند ، به دست نيامده است . حتّى مصحّح در همان سال 1364 - كه دست اندر كار تهيهء اطّلاعات جهت تنظيم « مقدمهء مصحّح » بود - نامه‌اى به محضر شادروان دكتر غلامحسين يوسفى ارسال داشت و ضمن اعلام اتمام تصحيح و تحشيهء متن حاضر - كه يكى از آرزوهاى ديرين آن بزرگوار بود - خواستار راهنمايى جهت دستيابى به ترجمهء احوال و اقوال مربوط به حاضران در جلسهء مذكور شد ، ولى متأسّفانه پاسخ فقيد سعيد ، از نبودن اطّلاع دقيق از مشخصات آن جمع حكايت داشت .

--> [ ( 10 ) ] يادداشتهاى قزوينى ، ج 3 ، ص 184 .