( 1 ) إذا اعتذر الصّديق إليك يوما * من التقصير عذر أخ مقرّ فصنه عن جفائك و ارض عنه * فانّ الصّفح شيمة كلّ حرّ [ ( 9 ) ] ترجمه تاريخ اعثم كوفى در خصوص اينكه « كتاب الفتوح » توسط يك نفر به فارسى برگردانده شده است يا دو نفر ، بين فضلا و اهل تحقيق ابهام و شك وجود دارد . دسته‌اى اعتقادشان بر اين است كه مترجم اول كتاب ، يعنى محمّد بن احمد بن ابى بكر مستوفى هروى ( رضى سيّد الكتاب ) ، در آغاز ترجمه كتاب - يعنى به زمان ترجمهء وقايع خلافت ابو بكر صدّيق - جهان را وداع كرده و كار نيمه تمام او را محمّد بن احمد بن ابى بكر مابيژنابادى ، طبق همان دستورى كه از طرف امير خوارزم و خراسان براى مترجم اول صادر شده بود ، ادامه داده و به پاس قدردانى و احترام به مترجم اول ، كه از او در مقدّمه‌اش ياد كرده است ، بخش ترجمه شده توسط او را عينا در آغاز ترجمهء خود جاى داده و كار ترجمهء كتاب را به پايان برده است . استناد اين دسته به بودن دو مترجم ، بر « مقدمه » اى است كه در بعضى از نسخ خطّى وجود دارد . در اين مقدمه به طور دقيق به وجود مترجم دوم اشاره شده است . قبل از پرداختن به چگونگى مقدمهء مزبور و اينكه مترجم كتاب حاضر يك نفر بوده يا مترجم دوّمى كار محمّد مستوفى هروى را دنبال كرده است ، لازم است اشاره‌اى كوتاه به مشخّصات مترجم اصلى كتاب و علّت و انگيزهء پرداختن وى به كار ترجمهء « كتاب الفتوح » بر اثر توصيهء وزيرى از وزراى خوارزمشاهيان به عمل آيد . متن حاضر كه با مقابلهء هشت نسخهء خطى معتبر همراه نسخهء چاپ سنگى مورخ 1305 ه . ق . در دسترس علاقه‌مندان قرار مىگيرد ، توسط محمّد بن احمد مستوفى هروى در سال 596 ه . ق . / 1200 م در تايباد خراسان به فارسى برگردانده شده است . از اوضاع و احوال مترجم كتاب نيز ، مثل مؤلّف آن ، چندان اطّلاع دقيقى در دست نيست ، زيرا مترجم نيز متأسفانه در دادن شرح زندگى و روزگار خود امساك ورزيده و به

--> [ ( 9 ) ] چون دوست ، چنان برادرى كه به تقصير خود اعتراف دارد ، از تو پوزش خواست او را از جفاى خود مصون دار و بر او ببخشاى كه عفو خصلت هر آزاد مردى است . - و .