( 1 ) خطاب براى سعد نوشت كه پايگاه لشكر « 1 » خود را در كوفه پايه نهد و عتبة بن غزوان را كه از شركت كنندگان در جنگ بدر و در اسلام داراى پايگاه است به سرزمين هند بفرستد كه اميدوار است عتبه آن جا را براى مسلمانان بگشايد . و در آن روزگار بصره را سرزمين هند مىگفتند . عمر فرمان داده بود عتبه در آن سرزمين ساكن شود و آنجا را پايگاه مسلمانان قرار دهد به گونه‌يى كه ميان او و مسلمانان دريا نباشد . سعد بن ابى وقاص عتبه را فرا خواند و او را از نامه عمر آگاه كرد . عتبه پذيرفت و از كوفه همراه هشتصد مرد بيرون رفت و آنان به راه خود ادامه دادند تا در بصره فرود آمدند . بصره را از اين جهت كه در آن سنگهاى سياهى وجود داشت بصره مىگفتند . « 2 » و چون عتبة بن غزوان آن جا فرود آمد جايگاه خود را مشخص كرد و براى خود خيمه‌يى از عباهاى مويين بر پا كرد و مسلمانان هم خيمه و چادر خود را بر پا كردند و سپس عمر بن خطاب گروههاى ديگرى از مردان را گسيل داشت و چون شمارشان فزونى يافت گروههايى از ايشان آن جا هفت مجموعه خانه‌هاى گلى و ساخته شده از خشت خام برپا كردند . دو مجموعه در خريبه و يكى در زابوقه و دو تا در محلهء قبيلهء تميم و دوتاى ديگر در محلهء قبيلهء ازد . عتبة بن غزوان آهنگ كرانه‌هاى رودخانه فرات بصره كرد و آن را گشود و سپس به بصره برگشت . در آن هنگام مردم بصره به جنگ ناحيه‌هاى كوهستانى ايران زمين كه نزديك بصره بود مىرفتند و نامه عمر بن خطاب براى عتبه رسيد كه به او فرمان داده بود همراه مسلمانان مقيم بصره باشد و با دشمنان خود نزديك شهر جنگ و ستيز كنند . عتبه براى مردم در بصره سخنرانى كرد و اين نخستين سخنرانى او بود كه در بصره انجام داد و در آن خطاب به مردم چنين گفت : « سپاس خداى را ، مىستايمش و از او يارى مىجويم ، به او مىگروم و بر او توكل مىكنم ، و گواهى مىدهم كه پروردگارى جز خداى يگانه وجود ندارد و اينكه محمد ( ص ) بنده و فرستاده اوست . و سپس اى مردم همانا كه دنيا شتابان پشت كرده و به دنياييان اعلان بدرود داده است

--> ( 1 ) در متن كلمه قيروان آمده كه معرب كاروان است به منتهى الارب مراجعه شود . ( 2 ) درباره سبب نام بصره در لسان العرب ، ج 4 ، ص 67 و معجم البلدان ، ج 2 ، ص 192 بحثى مفصل آمده است از جمله اينكه اين كلمه « بس راه » بوده يعنى از فراوانى راههايى كه به آن مىرسيده يا از آن آغاز مىشده است .