( 1 ) انجام داد و كنار آبها خانه‌هايى آن چنان ساخت كه نيازمندان به ميزان نياز خود از آن برگيرند . همچنين مسجد رسول خدا ( ص ) را خراب و بازسازى كرد و آن را توسعه داد و خانهء عباس بن عبد المطلب را داخل مسجد قرار داد و به واسطهء افزون شدن جمعيت مدينه اين كار را كرد . عمر همچنين يهوديان را از سراسر حجاز بيرون و به شام تبعيد كرد و مسيحيان نجران را هم بيرون كرد و آنان را كنار كوفه مسكن داد . در ماه صفر سال شانزدهم هجرت به منطقهء جابيه رفت [ 1 ] و مدت بيست شبانروز آن جا ماند و نماز را شكسته گزارد و سپس در فتح بيت المقدس حضور يافت و غنايم را در جابيه تقسيم كرد . همچنين در جمادى الاولى سال هفدهم هجرت هم به سوى شام حركت كرد و چون به سرغ [ 2 ] رسيد از خبر ظهور طاعون در شام آگاه شد و بازگشت . ابو عبيدة بن جراح در اين مورد با او سخن گفت كه از تقدير الهى مىگريزى ؟ گفت : آرى از تقدير خدا به تقدير خدا مىگريزم . در خلافت عمر در سال هيجدهم هجرت طاعون منطقهء عمواس اتفاق افتاد و همين سال قحطى هم صورت گرفت و نه ماه مردم گرفتار قحطى و گرسنگى و خشكسالى بودند . عمر در سال اول خلافت خود عبد الرحمن بن عوف را به امارت حج منصوب كرد و در سالهاى بعد همواره خودش با مردم حج گزارد و ده بار با مردم حج را انجام داد و در آخرين سفر حج خود كه در سال بيست و سوم هجرت انجام داد همسران پيامبر ( ص ) را با خود برد و در مدت خلافت خود سه بار هم عمره گزارد . بارى در رجب سال هفدهم و بار ديگر در رجب سال بيست و يكم و بار سوم در رجب سال بيست و دوم و او مقام ابراهيم ( ع ) را كه به كعبه متصل بود به جاى امروز آن ( قرن سوم ) منتقل كرد . محمد بن عبد الله انصارى از اشعث ، از حسن بصرى روايت مىكرد * عمر بن خطاب مدينه و بصره و كوفه و بحرين و مصر ( فسطاط ) و شام ( دمشق ) و جزيره را به صورت شهر در آورد . عفان بن مسلم از حماد بن سلمه ، از يونس ، از حسن بصرى نقل مىكند * عمر بن خطاب مىگفته است : اگر قومى را با تغيير فرماندهى به جاى فرمانده ديگر به اصلاح آورم تغيير فرمانده كار آسان و بىاهميتى است .

--> [ 1 ] . جابيه ، دهكده‌اى از توابع دمشق است . - م . [ 2 ] . سرغ ، آخرين منزل حجاز و سر حد شام است . براى هر دو مورد رك : ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 3 و 5 ، چاپ مصر . - م .