( 1 ) بدارد كه از موالى خودش نباشد ، [ 1 ] نفرين خدا و فرشتگان و مردم همگى بر او خواهد بود . سليمان بن عبد الرحمن دمشقى از وليد بن مسلم ، از هشام بن غاز ، از نافع ، از ابن عمر نقل مىكند كه * پيامبر ( ص ) روز عيد قربان در مراسم حجّ در فاصلهء ميان جمرات ايستاد و مردم را فرمود : امروز چه روزى است ؟ گفتند : روز عيد قربان . فرمود : اين چه سرزمينى است ؟ گفتند : سرزمين حرام . فرمود : اين چه ماهى است ؟ گفتند : ماه حرام . فرمود : امروز ، روز حجّ اكبر است ، خونها و اموال و آبروهايتان بر يك ديگر محترم است ، همچون حرمت اين سرزمين در اين ماه و در اين روز . پس آن گاه فرمود : آيا ابلاغ كردم ؟ گفتند : آرى . و پيامبر ( ص ) گفت : خدايا گواه باش . پس آن گاه با مردم توديع فرمود و از همين آن را حجّة الوداع ناميدند . خلف بن وليد ازدى از يحيى بن زكريّاء بن ابى زائده ، از ابو مالك اشجعى ، از نبيط بن شريط اشجعى نقل مىكند كه مىگفته است * در حجة الوداع حاضر بودم و پشت سر پدرم بر شتر نشسته بودم . چون پيامبر ( ص ) به سخن در آمد ، پاهايم را بر كفل شتر گذاشته زانوانم را بر گردهء پدرم تكيه دادم و شنيدم كه پيامبر ( ص ) مىفرمود : از همه روزها محترم‌تر كدام است ؟ گفتند : امروز . فرمود : از همه ماهها محترم‌تر كدام است ؟ گفتند : اين ماه . فرمود : از همه سرزمينها محترم‌تر كدام است ؟ گفتند : همين سرزمين . فرمود : همانا خونها و اموال شما ، مانند حرمت اين روز و اين ماه و اين سرزمين براى يك ديگر محترم است . آيا ابلاغ كردم ؟ گفتند : آرى ، به خدا سوگند . و پيامبر ( ص ) سه بار فرمود : خدايا گواه باش . يونس بن محمد مؤدّب از ربيعة بن كلثوم بن جبر ، از پدرش ، از ابو غاديه كه از اصحاب رسول خداست نقل مىكند كه مىگفته است * پيامبر ( ص ) روز عيد قربان براى ما سخن رانده فرمود : اى مردم ، خونها و اموال شما تا آن گاه كه خداى خود را ملاقات مىكنيد براى شما همچون امروز و اين ماه و اين سرزمين محترم است ، آيا ابلاغ كردم ؟ و همگان گفتيم : آرى . فرمود : پروردگارا گواه باش ، مبادا كه پس از من كافر شويد و برخى از شما برخى ديگر را گردن بزنند . سعيد بن سليمان از ابو بكر بن عيّاش ، از ابو اسحاق ، از يحيى بن امّ الحصين ، و عيزار بن حريث هم از ام الحصين نقل مىكنند كه مىگفته است * غروب عرفه پيامبر ( ص ) را ديدم و

--> [ 1 ] . ظاهرا مربوط به بردگان است . - م .