( 1 ) اگر چه مجموعه‌هاى تاريخى در آن مقام برنيامده‌اند كه نمونه‌هاى فراوانى را كه ميتوان بعنوان نمودارهاى تاريخى از سياست حسن بن على ارائه داد - مخصوصا آنچه را كه مربوط به بخش اول از دوران حكومت وى يعنى پيش از اعلان جهاد مىباشد - نشان دهند ، با اين حال همان موارد نادرى كه از سيره‌ى زندگى وى بدست مىآيد ، بيننده را به سياست ماهرانه وى مؤمن و مطمئن مىسازد . چه ، او در وضعى آنچنان نامتعادل و بحرانى ، بقدرى حكيمانه و مدبرانه فرماندهى كرد كه بهتر از آن در چنان وضعى امكان‌پذير نيست . اينك مثالى چند از روشهاى سياستمدارانه‌ى او در اداره‌ى اوضاع پيش از آغاز جنگ : ( 2 ) براى بيعت ، عبارت مخصوصى وضع كرد و از قبول هر گونه قيد و شرطى در بيعت استنكاف كرد . از همه به شرط : شنوائى و فرمانبرى ( اطاعت كامل ) در جنگ و صلح ، بيعت گرفت . سخندانى مدبرانه‌ى او در اين جمله ، همانطورى بود كه حدس زده مىشد . چه ، از جنگ و صلح هر دو نام آورد ؛ هم طرفداران جنگ و هم مخالفين آن را قانع ساخت و البته آشنائى او به اوضاع عمومى كوفه ، چندان بود كه ميتوانست در چنين اوضاعى راهبر او به چنين آگاهى حكيمانه گردد . ( 3 ) عطاى جنگجويان را صد ، صد افزايش داد « 1 » و اين نخستين

--> ( 1 ) ترجمه‌ى اين جمله : « راد المقاتلة مائة مائة » و گويا بدين معنى كه بر سهميه‌ى هر سپاهى صد درهم مثلا افزود يعنى به آنكه سهميه‌اش پانصد بود .