با ملاحظهء حجم تهديداتى كه اين جامعه نوپاى جديد با آن روبه‌رو بود ؛ خواه در داخل از جمله اختلافات اوس و خزرج كه هنوز برخى از آنان بر آيين شرك و بت‌پرستى بودند و حضور منافقان و يهوديان مدينه ؛ و خواه تهديدات خارجى از جمله يهوديان و مشركان عربستان و بلكه همهء جهان و با عنايت به مسئوليت عظيم اين جامعه در مبارزه براى برقرارى دين و دفاع از آرمان‌هاى آن ؛ ضرورت حتمى بود كه احزاب ، دسته‌ها و افراد پراكنده به مثابهء هستهء واحد به هم چسبيده‌اى درآيد كه افراد آن را جنبه‌هاى مختلف به هم مربوط سازد . از اين رو برقرارى روابط عاطفى عميق و قوى مبتنى بر پايه‌هاى عقيدتى و به دور از رسوبات نفسانى و عقده‌هاى تاريخى بيش از هر چيز ضرورت داشت . اين رابطهء قوى و مطمئن ، « پيمان برادرى » بود كه با دقّت تمام چنان اجرا شد كه همكارى و هميارى در جامعهء اسلامى مدينه را به اوج آورد . راز اين مطلب در اين بود كه برادرى مهاجران و انصار بر دو پايه مهم بنا شد ؛ أ . حق : محور اساسى و مشتركى است كه همگان روابط و مناسبات خود را بر پايهء آن استوار مىسازند . حق بر رفتار متقابل افراد جامعه در زمينه‌هاى مختلف زندگى حاكم بود ، نه احساسات روانى شخصى و مصالح فردى ، قبيله‌اى يا حزبى . بديهى است هرگاه حق از راه برادرى ، عطوفت و مهربانى باشد ، بقا و تداوم و احساس تعلق و دفاع از آن تضمين خواهد بود . درست برعكس زمانى كه حق از طريق قدرت و حكومت تحميل شود . ب . برابرى : اين برادرى صرفا يك هيجان عاطفى يا احساس روانى نيست ، بلكه برادرى مسئول و سازنده است و آثار و نتايج عملى در پى دارد و انسان شايستگى و ضرورت آن را كاملا همانند برادرى حقيقى درك مىكند . خداوند متعال فرمود :