پيش از آنكه شمار مؤمنان به چهل برسد ، مسلمان شد . « 1 » پاسخ : اين ايراد به هيچ وجه درست نيست ، زيرا أ . اگر حمزه پيش از نزول آيهء انذار مسلمان شده باشد ، حضورش در اين جمع لازم نبود . ما نمىتوانيم چنين مطلبى را محتمل بدانيم تا چه رسد كه بدان يقين داشته باشيم ، زيرا اگر نگوييم روايات دربارهء اسلام حمزه صراحت ، حد اقل در اين باره ظهور دارد كه وى پس از دعوت علنى ، و رويارويى پيامبر ( ص ) و قريش و مذاكرات آنان با ابو طالب ، مسلمان شد . ب . به فرض كه بپذيريم ، احتمال دارد كه انذار خويشاوندان در اثناى دعوت سرّى و پيش از اسلام حمزه بوده است . حتى اگر حمزه در سال دوم بعثت مسلمان شده باشد ، بنابراين ماجراى حمزه و ابو جهل ، به منزلهء اعلان جزئى دعوت به شمار رود و قريش تعرّضات خود را به پيامبر اكرم ( ص ) در دورهء دعوت سرّى شروع كرده باشند . آنچه بر اين گفته دلالت دارد ، روايتى است كه مىگويند ، آيهء : فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ باعث شد كه دعوت از مرحله سرّى به مرحلهء نهايى وارد شود . بدين ترتيب بدون ترديد انذار خويشاوندان پيش از اين زمان بوده است . ج . اگر حمزه پيش از آن ، ايمان آورده باشد ، حضور وى در اين جمع همانند حضور ابو طالب خواهد بود . احتمال دارد كه آن دو فكر مىكردند ، در اين دعوت مورد نظر پيامبر ( ص ) نيستند . خصوصا اگر مىدانستند كه زنده ماندن آنان پس از پيامبر ( ص ) دورترين احتمال ممكن است ، زيرا چنان كه ادّعا مىشود ، حمزه هم سنّ پيامبر ( ص ) بود . البته ما معتقديم كه حمزه بيش از بيست سال از پيامبر ( ص ) بزرگ‌تر بود ، زيرا او از عبد اللّه ، پدر حضرت و كوچك‌ترين فرزند عبد المطلب ، بزرگ‌تر بود . در مورد عبّاس همچنين پاسخ

--> ( 1 ) . منهاج السنه ، 4 / 81 - 83 .