مؤلف مجهول

11

شرح قصيده برده ( فارسي )

كشف الظنون گفتهء او را نقل كرده مؤلف نزهه شرحى مختصرتر در محرم سال 797 برشتهء تحرير آورده بوده است . با دانستن اينها ما مىتوانيم شرح چاپ‌شدهء كنونى خود را همان شرح مختصر مؤلف نزهة الطالبين بدانيم ؟ آنچه از نوشتهء نزهه و كشف الظنون متبادر بذهن است اينكه شرح اوليه مؤلف نزهه نيز به عربى بوده است . حال اگر همهء فرضهاى بالا با واقعيت تطبيق داشته باشد و نيز مقصود از شرح مختصر مؤلف نزهه را همين شرح فارسى خود بدانيم ، مؤلف اين شرح را شناخته‌ايم و او امام فخر الدين احمد بن محمد بن أبى بكر شيرازى « 8 » نويسندهء نزهة الطالبين است . از سوى ديگر بين جملات و عبارات فقره‌اى از شرح ما با يكى ديگر از شروح فارسى برده كه در سال 1263 قمرى بچاپ رسيده ، شباهتى موجود است . « 9 » اطلاعات ديگرى كه مىتوان از شرح در بارهء شارح استخراج نمود اينست كه شارح سنّى مذهب بوده و با دواوين شعرا آشنائى داشته است . چند بيت از حافظ نقل كرده و ابيات متعدد فارسى و عربى ديگرى نيز در شرح خود وارد نموده كه اگر گويندهء آنها را بشناسيم شايد شارح را بتوانيم بهتر بشناسيم . قدمت نسخه « ش » و نيز نوشتهء مؤلف در مقدمه مىتواند دو قرينه باشد بر اينكه اين شرح نخستين شرح فارسى قصيدهء برده است . ولى بهر حال حكم قطعى را درين باب زمانى مىتوان داد كه همهء شروح موجود فارسى برده - مخطوط و مطبوع - در دسترس باشد .

--> ( 8 ) . نيز رجوع شود به معجم المؤلفين عمر رضا كحالة ج 2 ، ص 86 . ( 9 ) . اين شرح را من نديده‌ام ، بلكه از مقالهء آقاى ضياء الدين سجادى در كتاب همائىنامه ( ص 193 - 203 چاپ تهران - 1355 ) بوجود آن پى بردم . كتاب مورد بحث چنان كه در اين مقاله معرفى شده ترجمه‌اى است به نظم و نثر فارسى و مؤلف يا ناظم آن نيز معلوم نيست . شرح مورد بحث در آن مقاله در ص 196 - 197 معرفى شده است .