زير و رو مىشود ، چون در آيات ديگر قرآن هم هست : « يَوْمَ تُبَدَّلُ الْارْضُ غَيْرَ الْارْضِ وَ السَّمواتُ وَ بَرَزوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهّارِ » « 1 » . مثلًا در انسانها ، باطنها كه در اينجا همه مستور و مخفى است ، همه ظاهر مىشود و اين ظاهرها در تحت سيطرهء آن باطنها مخفى مىشود . در اينجا حكومت بر ظاهر است . همهء ما در اينجا يك عده انسانهاى خيلى مؤدّب و معقولى هستيم كه در اينجا نشسته‌ايم يا در خيابانها داريم راه مىرويم ، همه مثل همديگر هستيم و همه هم انسان هستيم ولى باطنهاى ما ممكن است از زمين تا آسمان تفاوت داشته باشد ؛ در باطن ، يكى زيبا باشد يكى زشت ، يكى انسان باشد يكى غيرانسان . در اينجا ظاهر بر باطن غالب و حاكم است يعنى باطن مخفى است . ولى در آنجا قضايا كه زير و رو مىشود ظاهرها تابع باطنهاست يعنى هر كسى حشرش بر اساس همان نيت و باطنش است ، باطنش هر جور هست ظاهرش هم تابع باطنش است يعنى اگر فرض كنيد يك آدم باطنش با باطن يك گرگ شبيه است ديگر ظاهرش هم ظاهر همان گرگ خواهد شد . به هر حال در عالم آخرت اوضاع تغيير مىكند ، همه چيز زير و رو مىشود . يا مثلًا در اين دنيا نظام اسباب حاكم و ظاهر است ( نه اينكه در آن دنيا نظام اسباب نيست ) ، مسبّب‌الاسباب با چشمها ديده نمىشود ، انسان بايد با ديدهء عقل دقت كند و در وراى اين اسباب ، مسبّب‌الاسباب را ببيند . ولى در آنجا فقط مسبّب‌الاسباب است كه نمايان است ، اسباب مخفى است يعنى هر كسى مىبيند كه آن اسبابى هم كه تا حالا مىديد واقعاً اسباب هستند يعنى زمام كارها به دست پروردگار است : « لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهّارِ » « 2 » . الآن هم همين طور است ، الآن هم « لَمْ يَكُنْ لَهُ شَريكٌ فِى الْمُلْكِ » « 3 » ، ولى اكنون اين مطلب ظهور ندارد مگر براى كسانى كه اهل حقيقت هستند و حقيقت را مىبينند . زلزلهء قيامت « اذا رُجَّتِ الْارْضُ رَجّاً . وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسّاً . فَكانَتْ هَباءً مُنْبَثّاً » . در قرآن مكرر مسألهء زلزلهء زمين ، تكان خوردن زمين ، آن هم زلزله‌اى كه نه از قبيل اين زلزله‌هايى باشد كه

--> ( 1 ) . ابراهيم / 48 . ( 2 ) . غافر / 16 . ( 3 ) . فرقان / 2 .