مرتضى مطهرى
82
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
هم از نظر روحى و معنوى خيرند و هم از نظر زيبايى ؛ پس مىشود نيكو سيرت و نيكو صورت ؛ هر دو وجود دارد . بعضى مفسرين گفتهاند كه اينجا اشاره به زنان دنياست نه حورالعينها ؛ زنانى از نوع انسان كه اهل بهشت و اهل سعادت هستند . علاوه بر اينها باز « حُورٌ مَقْصوراتٌ فِى الْخِيامِ » حورالعينهايى كه منحصراً در خيمههايى هستند . همان مفهوم « قاصِراتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ انْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جانٌّ » را با تعبير ديگر گفته است ، يعنى « نه هرجايى » . اين « حُورٌ مَقْصوراتٌ فِى الْخِيامِ » باز مفهوم « نه هرجايى » را مىدهد . همان كلمهء « لَمْ يَطْمِثْهُنَّ انْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جانٌّ » تكرار شده . معلوم است كه قرآن به جنبهء طهارت و عفاف و پاكى خيلى عنايت دارد يعنى اين را براى بشر يك ارزش اصيل مىداند . « مُتَّكِئينَ عَلى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَ عَبْقَرِىّ حِسانٍ » . در بارهء آنها هم داشتيم : « مُتَّكِئينَ عَلى فُرُشٍ بَطائِنُها مِنْ اسْتَبْرَقٍ وَ جَنَى الْجَنَّتَيْنِ دانٍ » . در بارهء اينها داريم : « مُتَّكِئينَ » تكيهزنها هستند « عَلى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَ عَبْقَرِىّ حِسانٍ » بر متّكاهاى سبز و بر بساطهاى بسيار قيمتى و بسيار نيك « فَبِاىِّ الاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ » پسچه نعمتى را شما مىتوانيد تكذيب كنيد ؟ در آخر دومرتبه مىفرمايد : « تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِىالْجَلالِ وَالْاكْرامِ » مبارك است و پربركت است نام پروردگارت ، آن نام پرجلال و صاحب جلالت و صاحب اكرام ، كه مىگويند اشاره به همان نام « الرحمن » است كه سوره با آن شروع شده است . سوره با كلمه « الرحمن » شروع شد و با توصيف « الرحمن » با جملهء « تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِىالْجَلالِ وَالْاكْرامِ » خاتمه پيدا مىكند ، اشاره به اينكه آنچه كه در عالم به وجود آمده است از اولِ عالم تا آخر عالم ، دنيا و آخرت ، تمام اينها به اسم « رحمن » به وجود آمده است . مىگويند : « ظَهَرَ الْوُجودُ بِ بِسْمِاللَّهِ الرَّحْمنِالرَّحيمِ » . اصلًا « رحمن » يعنى رحمت عامهء پروردگار ، يعنى خلقت ، اساس خلقت . رحمن يعنى خداى خالق ، يعنى خداى خالقى كه خلقتش بر اساس رحمت و جود و رساندن فيض است و هر موجودى آن فيضى را كه لايق است [ دريافت مىكند . ] ما اگر بگوييم « خدا خالق است » يك معنا و مفهوم را گفتهايم يعنى همين مقدار فهماندهايم كه خداوند ايجاد كنندهء اشياء است ، ولى آيا اين ايجاد بر اساس فيض و رحمت است يا بر اساس ديگرى ، اين را ديگر كلمهء « خالق » نمىفهماند ؛ ولى وقتى كه مىگوييم « رحمن » يعنى افاضه كنندهء جود و رحمت خودش . وقتى مىگوييم « رحمن » يعنى سراسرِ