ولى تا آنجا كه اين صفات نيامده و فقط حمد را اختصاص به اللَّه ( ذاتى كه شايستهء پرستش و ستايش است ) داده عاليترين درجه را مىرساند ؛ يعنى ذاتى كه قطع نظر از كارهاى او و احسان او به خودم ، و قبل از اينكه من به آغاز و انتهاى علم و دانش و آفرينش خودم و اين گيتى پهناور نظر داشته باشم ، او خودش شايستهء حمد است و او را بايد بستاييم . البته اين درجه را همه كس نمىتواند ادعا كند و آن على بن ابىطالب است كه مىگويد : الهى ما عَبَدْتُكَ طَمَعاً فى جَنَّتِكَ وَ لا خَوْفاً مِنْ نارِكَ بَلْ وَجَدْتُكَ اهْلًا لِلْعِبادَةِ فَعَبَدْتُكَ « 1 » . پروردگارا ! اينكه من تو را پرستش مىكنم نه براى بهشت توست و نه براى ترس از جهنمت . اگر بهشت و جهنمى هم خلق نمىكردى من تو را چون شايستهء پرستش هستى عبادت مىكردم . پرستش من براى اين نيست كه مرا خلق كردى و به من احسان نمودى و نه چون در آخرت به عبادت كنندگان بهشت مىدهى ، بلكه چون تو هستى و تو لايق پرستشى « 2 » . و به قول سعدى : گر از دوست چشمت به احسان اوست * تو در بند خويشى نه در بند دوست خلاف طريقت بود كاولياء * تمنا كنند از خدا جز خدا « 3 » رَبِّ الْعالَمينَ . دربارهء كلمهء « رب » نيز بايد بگوييم كه در فارسى كلمه‌اى كه بتوانيم معادل آن قرار دهيم نداريم . گاهى به معناى تربيت‌كننده معنى مىكنند ولى بايد

--> ( 1 ) . بحارالانوار ، ج 41 ، باب 101 / ص 14 . ( 2 ) . در نهج‌البلاغه تلقى عبادت براى عابدين به سه نحو تقسيم شده است آنجا كه مىفرمايد : قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً فَتِلْكَ عِبادَةُ التُّجّارِ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ رَهْبَةً فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبيدِ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ شُكْراً فَتِلْكَ عِبادَةُ الْاحْرارِ . گروهى براى احسانهاى خدا او را عبادت مىكنند ، آنان بازرگانان‌اند . گروهى از ترس او را عبادت مىكنند ، آنان بردگان‌اند . و گروهى از روى شكر عبادت مىكنند ، اين گروه آزادگان‌اند . ( 3 ) . بوستان سعدى .