اخلاق جوانان مسلمان وارد عمل شدند . تا آنجا كه توانستند وسائل لهو و لعب و شهوترانى را به سهولت در اختيار مسلمانان قرار دادند و در اين كار تا آنجا پيش رفتند كه حتى سرداران و مقامات دولتى را نيز فريفتند و آنان را آلوده ساختند و به اين ترتيب توانستند عزم و اراده و نيرو و شجاعت و ايمان و پاكى روح مسلمين را از ميان بردارند و آنها را به آدمهايى زبون و ضعيف و شهوتران و شرابخواره و زنباره مبدل كنند . و پر واضح است كه غلبه و پيروزى بر چنين مردمى كار دشوارى نيست . مسيحيان به انتقام حكومت 300 - 400 سالهء مسلمانان آنچنان انتقامى از آنان گرفتند كه تاريخ نيز از بازگوكردن آن جنايات شرمسار است . همان مسيحيانى كه برحسب تعليمات حضرت مسيح موظفند وقتى سيلى به سمت راست صورتشان مىخورد سمت چپ صورت خود را پيش بياورند ، در اندلس درياى خون از كشتگان مسلمان به راه انداختند و روى چنگيز را سفيد كردند . البته شكست مسلمانان نتيجهء دون همتى و فساد روح خود آنان بود و مكافات عمل نكردن به قرآن و دستورات آن . در زمان ما نيز استعمار هرجا كه پا مىگذارد ، تكيه روى همان موضوعى مىكند كه قرآن درباره‌اش هشدار داده است ؛ يعنى مىكوشد تا دلها را فاسد كند . دل كه فاسد شد ، ديگر نه تنها از عقل كارى نمىآيد ، بلكه خود تبديل به زنجير بزرگترى بر دست و پاى انسان مىشود . اين است كه مىبينيم استعمارگران و استثماركنندگان انسان از باز كردن مدرسه و دانشگاه بيم ندارند و حتى خود در تأسيس آن اقدام مىكنند ، اما از سوى ديگر با تمام قوا مىكوشند تا قلب و روح دانشجو و دانش‌آموز را فاسد و تباه كنند . آنها از اين حقيقت به خوبى آگاهند كه قلب و روح مريض و بيمار هيچ كارى نمىتواند صورت دهد و به هر پستى و بهره‌كشى و استثمار تن مىدهد . قرآن به تعالى و پاكى روح جامعه اهميت زيادى مىدهد . در آيهء شريفه‌اى مىفرمايد : وَ تعاوَنوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لاتَعاوَنوا عَلَى الْاثْمِ وَ الْعُدْوانِ « 1 » .

--> ( 1 ) . مائده / 2 .