بزرگ « 1 » . قرآن در برابر جمود و خشك‌انديشى اخباريون و نظاير آنها و همچنين در مقابل انحرافات و برداشتهاى نارواى باطنيه و ديگران راه وسطى پيشنهاد مىكند كه عبارت است از تأمل و تدبر بىغرضانه و منصفانه . قرآن نه تنها مؤمنين كه حتى مخالفين را به تفكر و انديشه دربارهء آيات خود فرا مىخواند و گوشزد مىكند كه به جاى جبهه‌گيرى در برابر آن ، به تأمل دربارهء آياتش بپردازند . دربارهء مخالفين قرآن مىگويد چرا به تدبر در قرآن نمىپردازند ، اين دلها چگونه دلهايى است كه گويى بر آنها مهر زده شده است « 2 » . در آيهء ديگرى مىفرمايد : كِتابٌ انْزَلْناهُ الَيْكَ مُبارَكٌ كتابى است پرثمر و پر بركت كه ما به سوى تو فرود آورديم ، چرا ؟ لِيَدَّبَّروا اياتِهِ براى اين فرود نياورديم كه ببوسند و بالاى طاقچه بگذارند ، بلكه براى اينكه در آياتش بينديشند و تدبر كنند ، وَ لِيَتَذَكَّرَ اولُوا الْالْبابِ « 3 » و آنان كه داراى فكر و خرد هستند آگاهى يابند . اين آيات و دهها آيهء ديگر در تأكيد بر تدبر در قرآن ، همه مجاز بودن تفسير قرآن را تأييد مىكنند ، اما تفسيرى نه از روى ميل و هواى نفس بلكه بر اساس انصاف و صداقت و بدون غرض . وقتى كه ما در قرآن منصفانه و بىغرضانه تأمل مىكنيم هيچ ضرورتى ندارد كه بتوانيم همهء مسائل آن را حل كنيم . قرآن از اين حيث شبيه طبيعت است . در طبيعت بسا رازها وجود دارد كه حل نشده و در شرايط فعلى نيز براى ما امكان حل آنها وجود ندارد . اما اين مسائل در آينده حل خواهند شد . بعلاوه در شناخت طبيعت ، انسان بايد انديشهء خود را با طبيعت آن‌گونه كه

--> ( 1 ) . [ در زمان ما نيز متأسفانه بازار برداشتهاى انحرافى و تفسيرهاى التقاطى و انديشه‌هاى ضد اسلامىِ به رنگ اسلام درآمده ، بسيار گرم شده است . استاد شهيد در مواجهه با اين جريانات ، مبارزه‌اى گسترده را آغاز كرده بود و در اين راه نه فقط با انديشه و قلم قدرتمندش پيكار كرد كه دست آخر جان پاك خود را نيز صادقانه بر سر اين كار گذاشت . ] ( 2 ) . افَلا يَتَدَبَّرونَ الْقُرْ انَ امْ عَلى قُلوبٍ اقْفالُها . ( محمّد / 24 ) ( 3 ) . ص / 29 .