هست مطابق كند نه آنكه طبيعت را آن‌گونه كه مىخواهد توجيه و تفسير كند . قرآن نيز همچون طبيعت كتابى است كه براى يك زمان نازل نشده است . اگر غير از اين بود ، در گذشته همهء رازهاى قرآن كشف مىشد و اين كتاب آسمانى جاذبه و تازگى و اثربخشى خود را از دست مىداد ، حال آنكه استعداد تدبر و تفكر و كشف جديد هميشه براى قرآن هست و اين نكته‌اى است كه پيامبر و ائمه آن را توضيح داده‌اند . در حديثى از پيامبر نقل شده است كه فرمودند : مَثَل قرآن مَثَل خورشيد و ماه است و مانند آن دو هميشه در جريان است ، يعنى ثابت و يكنواخت نيست و يك جا ميخكوب نمىشود . و يا فرمود : قرآن ظاهرش زيبا و باطنش ژرفاست « 1 » . در عيون اخبار الرضا از قول امام رضا عليه السلام نقل شده كه از امام جعفرصادق عليه السلام پرسيدند چه سرّى است كه قرآن هرچه زمان بيشتر بر او مىگذرد و هرچه بيشتر تلاوت مىشود بر طراوت و تازگىاش افزوده مىگردد ؟ امام فرمود : لِانَّ الْقُرْآنَ لَم‌ْيُنْزَلْ لِزَمانٍ دونَ زَمانٍ وَ لِناسٍ دونَ ناسٍ براى اينكه قرآن تنها براى يك زمان و نه زمان ديگر ، و براى يك مردم و نه مردم ديگر ، نازل نشده ، بلكه براى همهء زمانها و همهء مردم نازل شده است . فرودآورنده ، آن را طورى ساخته است كه در هر زمان با وجود همهء اختلافهايى كه در طرز فكر و در معلومات و وسعت انديشه‌ها به چشم مىخورد ، باز هم قرآن بر زمانها و افكار پيشى مىگيرد . در عين حال كه در هر دوره مجهولاتى براى خوانندگان در بر دارد ، اما آنقدر معانى و مفاهيم قابل درك و استناد نيز عرضه مىكند كه ظرفيت زمانه را اشباع مىسازد .

--> ( 1 ) . ظاهِرُهُ انيقٌ وَ باطِنُهُ عَميقٌ .