اين عمل يك نوع ظلم و جفا بر قرآن بود . و پيداست جامعه‌اى كه كتاب آسمانى خود ، آن هم كتابى مانند قرآن را به اين شكل طرد كند و آن را به دست فراموشى بسپارد هرگز در مسير قرآن حركت نخواهد كرد . بجز اخباريون گروههاى ديگرى نيز بودند كه قرآن را دور از دسترس عامه مىدانستند . از جملهء اينان اشاعره را مىتوان نام برد كه معتقد بودند شناخت قرآن معنايش تدبر در آيات قرآن نيست بلكه معناى آن فهم معانى تحت‌اللفظى آيات است ، معنايش اين است كه هرچه از ظاهر آيات فهميديم همان را قبول كنيم و كارى به باطن آن نداشته باشيم . طبيعى است كه اين شيوهء برخورد با قرآن خيلى زود باعث انحراف و گمراهى مىشود زيرا اينان ناگزير از توضيح معناى آيات بودند اما چون عقل را تعطيل كرده بودند قهراً نوعى برداشت عوامانه از قرآن برايشان حاصل مىشد . آنها به دليل همين طرز تفكر خيلى زود از جادهء درك صحيح منحرف شدند و اعتقادات نادرستى پيدا كردند . از جمله اينكه به تجسم ( يعنى جسم بودن خداى تعالى ) و صدها اعتقاد انحرافى ديگر نظير امكان رؤيت خدا با چشم و گفتگو با خدا با زبان بشرى قائل شدند . در مقابلِ گروهى كه اساساً قرآن را رها كرده بودند ، گروهى ديگر پيدا شدند كه آن را وسيلهء رسيدن به هدفها و اغراض خود قرار دادند . اينان در هر زمينه‌اى كه منافعشان اقتضا مىكرد به تأويل آيات قرآن پرداختند و مسائلى را به قرآن نسبت دادند كه اساساً روح قرآن از آنها بىخبر بود . در مقابل هر اعتراضى هم پاسخ اين گروه اين بود كه باطن آيات را تنها ما مىدانيم و اين معانى كه مىگوييم از شناخت باطن آيات به دست آمده‌اند . قهرمانان اين جريان در تاريخ اسلام دو گروهند : اول اسماعيليه كه به آنها باطنيه هم مىگويند و دوم متصوفه . اسماعيليه بيشتر در هندوستان و كم و بيش در ايران هستند . اينها يك دوره حكومت نيز تشكيل دادند كه حكومت فاطميان مصر بود . اسماعيليان به اصطلاح شيعهء شش امامى هستند ولى به طور قطع ، اجماع و اتفاق تمام علماى شيعهء دوازده امامى اين است كه اين شش امامىها از هر غيرشيعه‌اى از تشيع دورترند ؛ يعنى حتى اهل تسنن كه هيچ يك از ائمهء شيعه را آن‌گونه كه شيعه اعتقاد دارد قبول ندارند ، به اهل تشيع نزديكتر از اين به اصطلاح