جنبهء ادبى و هنرى فوق‌العاده قوى آن بود كه از آن به « فصاحت و بلاغت » تعبير مىشود . جاذبهء ادبى شديد قرآن باعث مىشد مردم توجه‌شان به آن جلب شود و آن را به سرعت فرا گيرند و اما بر خلاف ساير كتابهاى ادبى نظير ديوان حافظ و اشعار مولوى كه علاقه‌مندان به دلخواه در آن دست مىبرند تا آن را به خيال خود كاملتر كنند ، احدى به خود اجازهء دست بردن در قرآن را نمىداد زيرا بلافاصله اين آيه : « وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْاقاويلِ . لَاخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمينِ . ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتينَ » « 1 » و آيات ديگرى كه عظمت دروغ بستن بر خدا را آشكار مىكند ، در ذهنش نقش مىبست و از اين امر منصرف مىشد . به اين ترتيب قبل از آنكه تحريف در اين كتاب آسمانى راه پيدا كند آيات آن متواتر شد و به مرحله‌اى رسيد كه ديگر انكار و يا كم و زياد كردنِ حتى يك حرف از آن غيرممكن شد . بنابراين دربارهء قرآن نيازى نداريم كه از اين جهت بحثى بكنيم ؛ همچنان كه هيچ قرآن‌شناسى در دنيا خود را نيازمند به اين‌گونه بحث نمىبيند . اما يك نكته لازم است كه يادآورى شود و آن اينكه در اثر توسعهء سريع قلمرو اسلام و اقبال چشمگير مردم جهان به قرآن و نيز به واسطهء دور بودن عامهء مسلمين از مدينه كه مركز صحابه و حافظان قرآن بود اين خطر وجود داشت كه تدريجاً لااقل در نقاط دورافتاده به عمد يا اشتباه كم و زيادها و تغييراتى در نسخه‌هاى قرآن رخ دهد ، ولى هوشيارى و موقع‌سنجى مسلمين مانع اين كار شد . مسلمانان در همان نيم قرن اول متوجه اين خطر شدند و لهذا از حضور صحابه و حافظان قرآن استفاده كردند و براى جلوگيرى از كم و زيادهاى سهوى يا عمدى در نقاط دورافتاده ، نسخه‌هايى تصديق‌شده از مدينه به اطراف پراكندند و براى هميشه جلو اشتباهكارى را مخصوصاً از طرف يهود كه قهرمان چنين كارهايى به حساب مىآيند گرفتند . 2 . شناخت تحليلى در اين مرحله ، بررسى تحليلى كتاب ، مورد نظر است ، يعنى تشخيص اينكه اين

--> ( 1 ) . حاقّه / 44 - 46 . [ و اگر محمّد به دروغ سخنانى به ما نسبت مىداد ، محققاً او را به قهر و انتقام برمىگرفتيم و رگش را قطع مىكرديم . ]