مىكنم اين نقره نمىشود . چوب چوب است ، واقعيتش كه عوض نمىشود . مگر انسان مىتواند چنين بكند ؟ ! پس اعطاى ارزش ، آفريدن ارزش به معنى واقعيت عينى دادن اصلًا معنى ندارد . بله ، ارزش به معنى واقعيت اعتبارى دادن معنى دارد . يعنى چه ؟ يعنى من اعتبار مىكنم ، فرض مىكنم يك چيزى را كه چيز ديگرى است « 1 » . انسان از امور اعتبارى و قراردادى فقط به عنوان يك وسيله مىتواند استفاده كند . مثلًا فرض كنيد فردى از كشور ديگرى به ايران آمده است . ما مىتوانيم به او طبق قرارداد اعطاى ايرانيت بكنيم و شناسنامهء ايرانى به او بدهيم ، يعنى به حسب قرارداد او را جزء خودمان قرار بدهيم و از تمام حقوقى كه مردم كشورمان دارند بهره‌مند كنيم . اين‌طور قرارداد يك وسيله است ، امر اعتبارى است ، فقط همين‌قدر ارزش دارد كه مىتواند وسيله براى يك امر عينى قرار بگيرد . ولى امر اعتبارى نمىتواند براى انسانى كه آن را اعتبار و فرض كرده هدف واقع شود . مثل اين است كه يك انسان ، چه زن و چه مرد ، مىخواهد همسرش زيبا باشد ، حالا يك همسر زشتى دارد ولى بگويد من اعتبار كردم كه تو زيبا هستى ، بعد هم او را مانند يك زيبا دوست داشته باشد ؛ چنين چيزى نمىشود . اين مثل كار بت‌پرستهاست كه بت را خلق مىكردند و بعد مىپرستيدند . قرآن مىگويد : اى بشر ! تو چطور چيزى را كه خودت خلق كرده‌اى ، خودت تراشيده‌اى هدف قرار مىدهى ؟ ! اتَعْبُدونَ ما تَنْحِتونَ « 2 » ( معبود يعنى هدف ) . هدف انسان بايد در ماوراء فرض و اعتبار انسان واقعيت داشته باشد . انسان كه نمىتواند براى خودش يك چيزى را فرض كند كه هدف است ، بعد هم آن با فرض او بشود هدف واقعى . ارزش امر اعتبارى فقط در حدود وسيله واقع شدن و وسيله قرار گرفتن است و لهذا اين مسئلهء موهومى كه انسان خالق ارزشهاى خودش است ، از موهوم‌ترين موهومات است . مگر مىشود انسان يك چيزى را فرض كند و بعد آن را هدف قرار بدهد ؟ ! مرحوم سيد محمّد باقر حجةالاسلام كه در اصفهان بوده و مسجد سيّد به نام اوست ، عالمى بسيار باتقوا و مردى بود معتقد به اينكه مجتهد و حاكم شرع بايد

--> ( 1 ) . در مقالهء ششم كتاب اصول فلسفه و روش رئاليسم ، علامهء طباطبايى عاليترين بحثها را در زمينهءمعنى امور اعتبارى مطرح كرده‌اند كه در هيچ يك از فلسفه‌هاى شرق و غرب مطرح نشده است . ( 2 ) . صافّات / 95 .