آن را از طريق تعليم و تعلّم - نه وراثت - منتقل كرده است . تكامل طبيعى بدون اختيار و اكتساب انسان رخ داده است و با يك سلسله قوانين ارثى دوره به دوره طى شده است . ولى تكامل اجتماعى يا تاريخى انسان چون اكتسابى است و به دست خود انسان به وجود آمده است انتقالش از نسلى به نسلى و از دوره‌اى به دوره‌اى و احياناً از منطقه‌اى به منطقه‌اى ، به وسيلهء توارث نبوده و امكان هم نداشته است بلكه به وسيلهء تعليم و تعلّم و ياد دادن و ياد گرفتن و در درجهء اول به وسيلهء فن نوشتن انجام شده است كه مىبينيم قرآن كريم هم به قلم و ابزارهاى نوشتن قسم مىخورد : ن وَالْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرونَ « 1 » و يا : اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذى خَلَقَ . خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ عَلَقٍ . اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْاكْرَمُ . الَّذى عَلَّمَ بِالْقَلَمِ « 2 » خداى بزرگوار تو همان است كه قلم به دست گرفتن را به انسان آموخت ، يعنى استعداد پيشرفت در تكامل تاريخى و تكامل اجتماعى به انسان داد . در اينكه جامعهء بشر از به دو پيدايش ، از زمانى كه شروع به ايجاد تمدن كرده ، رو به پيشرفت و رو به تكامل بوده است تقريباً جاى بحث نيست . همهء ما مىدانيم كه همان‌طورى كه تكامل طبيعى تدريجاً رخ داده است ، تكامل اجتماعى هم تدريجاً رخ داده است ، با يك تفاوت و آن اينكه هرچه زمان گذشته است بر سرعت اين تكامل افزوده است و به اصطلاح علمى يك حركتِ مقرون به شتاب بوده است ، يعنى حركت بوده و سكون نبوده و تازه حركت يكنواخت هم نبوده است ( حركت يكنواخت مثل حركت يك اتومبيل كه مدتى مثلًا با سرعت صد كيلومتر در ساعت حركت كند ) بلكه حركتِ با شتاب بوده است يعنى تدريجاً بر سرعتش افزوده شده است ، اگر در دقيقهء اول مثلًا يك كيلومتر حركت كرده ، در دقيقهء دوم 2 كيلومتر ، در دقيقهء سوم 4 كيلومتر و بلكه بيشتر ، به طورى كه هرچه جلو آمده است با سرعت بيشتر و در بعضى از قسمتها با سرعت خارق‌العاده‌اى پيش رفته و جلو آمده است . ولى با اينكه به نظر مىرسد كه تكامل و پيشرفت امرى بديهى است ، حتماً تعجب خواهيد كرد كه در ميان دانشمندان افرادى بوده و هستند كه در اينكه بتوان نام آنچه را كه رخ داده است پيشرفت و تكامل ناميد ، ترديد كرده‌اند . خيلى هم در

--> ( 1 ) . قلم / 1 : [ نون ، قسم به قلم و آنچه مىنويسند . ] ( 2 ) . علق / 1 - 4 : [ بخوان به نام پروردگارت كه بيافريد ، انسان را از خون بسته آفريد ، بخوان وپروردگارت ارجمندتر است ، همان كه به وسيلهء قلم بياموخت . ]