مرتضى مطهرى

461

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

مفاهيم بكنيم ، شايد مفهوم و تصور ما دربارهء اين معانى و مفاهيم اشتباه باشد ، ما بايد تصور خودمان را تصحيح كنيم و اين است معنى احياى تفكر اسلامى ؛ يعنى ما بايد طرز تفكر و طرز بينش خودمان را دربارهء اسلام اصلاح كنيم . آن عينكى كه ما به چشم زده‌ايم و با آن اسلام را مىبينيم ، عينك نادرستى است ، پس عينك و زاويهء ديد خودمان را اصلاح كنيم . در جلسهء گذشته بعضى از مفاهيم و معانى اخلاقى اسلام از قبيل زهد و توكل را مطرح كردم و مقدارى مخصوصاً دربارهء زهد بحث كردم . البته خودم متوجه بودم كه بحثم كامل نيست ، يعنى جميع جوانب مطلب را بحث نكرده‌ام . بنابراين بحث زهد را عجالتاً امشب در نظر دارم به صورت مستوفىترى ايراد كنم . چون اين مفهوم جزء مفاهيم و تصورات بسيار اساسى ما دربارهء اسلام است . زهد و ترك دنيا تصور دربارهء زهد همان تصور دربارهء دنياپرستى و ترك دنيا و اين‌جور معانى و مفاهيم است . اگرچه اين كلمه به اين معنا در قرآن كريم نيامده است ولى آنقدر در سنت اسلامى ، در كلمات پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و در كلمات اميرالمؤمنين عليه السلام و ساير ائمه آمده است كه نمىشود ترديد كرد كه يك معنى و مفهومى در اسلام مقدس شمرده شده است و مردم به سوى آن دعوت شده‌اند و آن معنى و مفهوم با لفظ « زهد » تعبير شده است . در ادبيات اسلامى - يعنى در نظم و نثر اسلامى ، خواه در مظهر عربى و خواه در مظهر فارسى آن - مسئلهء زهد زياد مطرح شده است . حالا بايد ببينيم تصور و طرز تفكر ما دربارهء زهد از نظر اسلام ، با توجه به شواهد و دلائل و تعليماتى كه قرآن كريم در اين زمينه دارد ، چگونه بايد باشد . كلمهء زهد در اصلِ معنى لغوى يعنى بىميلى ، بىرغبتى . اگر عرب كلمهء « زَهَدَ » را در مورد بالخصوصى به كار ببرد معنى آن اين است كه فلان شخص به فلان شىء رغبتى ندارد . « زَهَدَ فيه » يعنى طبعاً رغبت ندارد . ولى قدر مسلّم اين است كه زهدى كه در تعاليم اسلام و در تعليمات مسيحى و غير مسيحى در مورد دنيا استعمال مىكنند اصطلاح خاصى است .