تفكر ديروز و امروز مسلمين دربارهءميزان تأثير عمل در سعادت انسان بحث ما دربارهء احياى تفكر اسلامى است . مصلحين اسلامى ، متفكران بزرگ اسلامى ، مخصوصاً آنان كه در قرون متأخر پيدا شده‌اند ، به اين مطلب كاملًا توجه كرده‌اند كه طرز تفكر مسلمانان دربارهء اسلام آسيب ديده است . در هفتهء گذشته عرض كردم فرق است بين اينكه يك آيين و مكتب ، خودش در ذات خود زنده باشد و اينكه طرز تلقى مردمى كه آن را پذيرفته‌اند به صورت زنده‌اى باشد . ممكن است خود آيين ، جوهر حياتى داشته باشد ولى آن طرز تفكرى كه مردم دربارهء آن دارند طرز تفكر صحيحى نباشد . آسيب‌شناسى بنابراين وقتى عرض مىكنم كه طرز تفكر مسلمين در عصر حاضر دربارهء اسلام آسيب ديده است ، مربوط به تلقى ما مسلمانان از اسلام است . ما اگر بخواهيم اين طرز تفكر را بررسى كنيم بايد مثل طبيبى كه بيمارى را بررسى مىكند بررسى كنيم . اولين كار طبيب اين است كه او را تحت معاينه قرار مىدهد ، مىخواهد بيمارىاش را تشخيص بدهد ، از او سؤالاتى مىكند ، سوابقش را مىپرسد ، عوارضى را كه الآن دچارش هست مىپرسد ، گذشته‌اش را از او مىپرسد و همهء كوشش‌اش اين است