كه در درجهء اول بيمارىاش را تشخيص بدهد ، پس از آن در مقام معالجه برمىآيد . ريشه‌هاى آسيب‌ديدگى طرز تفكر اسلامى ما ما مسلمانان اگر بخواهيم طرز تفكر خودمان را تصحيح كنيم بايد به سوابق و گذشته و تاريخ خودمان مراجعه كنيم ، چرا كه ريشه‌هاى اين آسيب بسا هست كه از زمانهاى خيلى دور باشد . البته مختلف است ؛ بعضى دو قرن و بعضى سه يا چهار يا پنج قرن و بعضى از آنها ممكن است سيزده قرن سابقه داشته باشند ، يعنى از قرن دوم اسلام پيدا شده باشند . من به يكى دو مطلب اشاره مىكنم كه مربوط به قرون اول اسلامى است ، گو اينكه در قرن ما هم ريشه‌هاى جديدى پيدا كرده است . از جمله آسيبهاى قرون اوليهء اسلامى خوار شمردن تأثير عمل در سعادت انسان است . به عبارت ديگر رجوع از طرز تفكر واقع‌بينانه به خيالبافانه . انسان اگر به قرآن كه سند و مرجع اول ماست مراجعه كند و بعد از قرآن اگر به سنت قطعى نبوى و همچنين سنن قطعىاى كه از ناحيهء ائمهء اطهار رسيده است - مثل رواياتى كه از ناحيهء آنها رسيده است - مراجعه كند كاملًا به اين اصل پى مىبرد كه اسلام دين عمل است . عمل ، تكيه‌گاه تعليم و تربيت اسلامى تكيه‌گاه تعليم و تربيت اسلامى عمل است . اسلام بشر را متوجه اين نكته مىكند كه هرچه هست عمل است . سرنوشت انسان را عمل او تشكيل مىدهد . اين يك طرز تفكر واقع‌بينانه و منطقى و منطبق با ناموس خلقت است . قرآن كريم راجع به عمل چقدر صحبت كرده و چقدر تعبيرات رسا و زيبايى در اين زمينه دارد ! مثلًا : وَ انْ لَيْسَ لِلْانْسانِ الّا ما سَعى « 1 » براى بشر جز آنچه كه كوشش كرده است نيست ؛ يعنى سعادت بشر در گرو عمل اوست . فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ . وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاً يَرَهُ « 2 » هركسى به اندازهء وزن يك ذره اگر كار خير بكند آن كار خير او از بين نخواهد رفت ، به او خواهد رسيد ؛ و اگر به اندازهء وزن يك ذره كار بد كند ، از ميان نخواهد رفت و به

--> ( 1 ) . نجم / 39 . ( 2 ) . زلزال / 7 و 8 .