مرتضى مطهرى
416
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
زيارت حسين بن على عليه السلام در اين روز مأثور است يعنى اين روز ، روز زيارت مخصوص اباعبداللَّه است . آمدن جابر به زيارت تربت مقدس اباعبداللَّه و همچنين سنّت زيارت كردن اباعبداللَّه از دور و نزديك با زيارات مأثورهاى كه وارد شده است ، همه به منظور پيوند با شهيدان است . اول مىخواستم دربارهء اين مطلب بحث كنم و فلسفهء زيارت رفتنها و زيارت كردنهاى از دور را تحت همين عنوان بيان كنم ، ولى اين بحث موكول شد به وقت ديگر ، چون در اين چند روز گذشته در سه جلسهاى كه به مناسبت يادبود مصلح بزرگ اسلامى ، اقبال پاكستانى ، در اينجا تأسيس شد ، قرار بر اين بود كه يك بحث نيم ساعتهاى تحت عنوان « اقبال و احياى فكر دينى » ايراد كنم و نظر به اينكه وقت گذشت ، خودم تقاضا كردم كه موكول به وقت ديگر باشد . از طرف ديگر ديدم بحث « اقبال و احياى فكر دينى » بحثى است كه با نيم ساعت نمىتوان آن را پايان داد ، و تجربه نشان داده است كه هر وقت صحبت كوتاهى دربارهء اينگونه بحثها مىشود ، به كلى مبهم و ناقص و نامفهوم مىشود . لذا گفتيم باشد براى مجالهاى بيشتر كه بايد در جلسات متعدد در اين باره صحبت كرد تحت عنوان احياى تفكر اسلامى ، همان موضوعى كه خود اقبال كنفرانسهايى تحت همين عنوان در پاكستان داده است ، كنفرانسهاى بسيار علمى و اجتماعى ، و بنا بود من هم در اطراف همين موضوع صحبت كنم . از اين مرد كتابى چاپ شده است كه مجموعهاى است از هفت كنفرانس او در پاكستان كه ظاهراً در محيطهاى دانشگاهى ايراد شده است ، چون سطح اين كنفرانسها آنقدر عالى است كه بعيد به نظر مىرسد كه در مجامع عمومى ايراد شده باشد . قطعاً اينها در مجامع علمى ايراد شده است . همهء اينها تحت همين عنوان است . البته هر كنفرانسى خودش يك عنوان مستقل دارد ، يكى تحت عنوان « تجربهء دينى » ، ديگرى تحت عنوان « محكهاى فلسفى در تجربهء دينى » ، ديگرى تحت عنوان « آزادى و جاودانى منِ بشرى » و يكى تحت عنوان « روح فرهنگ و تمدن اسلامى » و يكى تحت عنوان « اصل حركت در اسلام » و يكى ديگر در موضوع « آيا دين ممكن است ؟ » كه اين تيتر را مىگويند اقتباسى است كه از كانت كرده است ، و بالاخره يك كنفرانس تحت عنوان « تصور خدا و معنى نيايش » . به هر حال همهء اينها را اين مرد تحت عنوان « احياى فكر دينى » ايراد كرده است .