شود . اگر چنين نباشد و تركيبى از فرمول خودش خارج و كم و زياد شود اميدى به بقايش نيست . و چون اجتماع و اتحاد مربوط است به جامعهء انسانى و جامعهء انسانى بالاخره يك جامعهء فكرى و جامعه‌اى است كه ايده و ايدئولوژى و فكر مىخواهد ، مردم بايد از نظر ايمان هم وحدت داشته باشند . تنها اين كه مردم از نظر حقوق و از نظر وظايف و تكاليف وحدتى داشته باشند كافى نيست ، يك فكر و يك ايمان هم لازم است كه مردم را گرد خود جمع كند ، ايمان اسلامى احتياج است كه مردم در حدود ايمان خودشان با يكديگر اتفاق داشته باشند و مسائلى كه ميان آنها شكاف مىاندازد و اختلاف ايجاد مىكند به وجود نيايد . عامل امر به معروف و نهى از منكر عاملى است كه در هر حال هر مقدار هم پيشگيرى بشود بالاخره ممكن است افراد به فساد گرايش پيدا كنند يا جامعه از مسير عدالت منحرف شود . همچنين ممكن است تفرق و تشتت به عللى در جامعهء اسلامى رخ بدهد . پس يك جريانى لازم است كه بيايد اصلاح كند . اگر اخلاق فاسد شد ، امر به معروف و نهى از منكر بشتابد براى اصلاح اخلاق . عدالت و مساوات از بين رفت ، امر به معروف و نهى از منكر بشتابد براى اصلاح مفاسدى كه از اين راه پيدا شده . تفرق و تشتت پيدا شد ، باز امر به معروف و نهى از منكر بشتابد و به جاى تفرق از نو وحدت را ايجاد كند . اتفاقا آيه‌اى كه مىفرمايد : وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ امَّةٌ يَدْعونَ الَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ « 1 » در ميان دو آيه قرار گرفته است ، يكى آيهء وَ اعْتَصِموا بِحَبْلِ اللَّهِ جَميعاً و يكى آيهء وَ لا تَكونوا كَالَّذينَ تَفَرَّقوا كه هر دو آيه مربوط به اتحاد و اتفاق و نقطهء مقابلش تفرق و تشتت است . قرآن در وسط دو آيه‌اى كه هر دو مربوط به اتحاد و اتفاق و نقطهء مقابلشان تفرق و تشتت است يك آيهء امر به معروف و نهى از منكر گنجانده است : وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ امَّةٌ يَدْعونَ الَى الْخَيْرِ . گويى قرآن اينجا خير را در درجهء اول همان وحدت و اتفاق و اتحاد مىداند . امر به معروف بكنند . مصداق مهم و منظور از « معروف » در اينجا همان وحدت و اتفاق است . نهى از منكر بكنند و از زشتى [ باز بدارند . ] « زشتى » در اينجا همان تفرق و تشتت است . پس ببينيد اين عواملى كه قرآن مجيد ذكر مىكند ( با توضيحى كه سنت به ما

--> ( 1 ) . آل‌عمران / 104 .