وحدت اسلامى مقصود از وحدت اسلامى چيست ؟ آيا مقصود اين است : از ميان مذاهب اسلامى يكى انتخاب شود و ساير مذاهب كنار گذاشته شود ؟ يا مقصود اين است كه مشتركات همهء مذاهب گرفته شود و مفترقات همهء آنها كنار گذاشته شود و مذهب جديدى بدين نحو اختراع شود كه عين هيچ يك از مذاهب موجود نباشد ؟ يا اينكه وحدت اسلامى به هيچ وجه ربطى به وحدت مذاهب ندارد و مقصود از اتحاد مسلمين اتحاد پيروان مذاهب مختلف در عين اختلافات مذهبى ، در برابر بيگانگان است ؟ مخالفين اتحاد مسلمين براى اينكه از وحدت اسلامى مفهومى غيرمنطقى و غيرعملى بسازند ، آن را به نام وحدت مذهبى توجيه مىكنند تا در قدم اول با شكست مواجه گردد . بديهى است كه منظور علماى روشنفكر اسلامى از وحدت اسلامى ، حصر مذاهب به يك مذهب و يا اخذ مشتركات مذاهب و طرد مفترقات آنها - كه نه معقول و منطقى است و نه مطلوب و عملى - نيست . منظور اين دانشمندان متشكل شدن مسلمين است در يك صف در برابر دشمنان مشتركشان . اين دانشمندان مىگويند مسلمين مايهء وفاقهاى بسيارى دارند كه مىتواند مبناى يك اتحاد محكم گردد . مسلمين همه خداى يگانه را مىپرستند و همه به نبوت رسول اكرم ايمان و اذعان دارند ، كتاب همه قرآن و قبلهء همه كعبه است ، با هم و مانند هم حج مىكنند و مانند هم نماز مىخوانند و مانند هم روزه مىگيرند و مانند هم تشكيل خانواده مىدهند و داد و ستد مىنمايند و كودكان خود را تربيت مىكنند و اموات خود را دفن مىنمايند و جز در امورى جزئى ، در اين كارها با هم تفاوتى ندارند . مسلمين همه از يك نوع جهان‌بينى برخوردارند و يك فرهنگ مشترك دارند و در يك تمدن عظيم و باشكوه و سابقه‌دار شركت دارند . وحدت در جهان‌بينى ، در فرهنگ ، در سابقهء تمدن ، در بينش و منش ، در معتقَدات مذهبى ، در پرستشها و نيايشها ، در آداب و سنن اجتماعى خوب ، مىتواند از آنها ملت واحد بسازد و قدرتى عظيم و هايل به وجود آورد كه قدرتهاى عظيم جهان ناچار در برابر آنها خضوع نمايند ، خصوصاً اينكه در متن اسلام بر اين اصل تأكيد شده است . مسلمانان به نصّ صريح قرآن برادر يكديگرند و حقوق و تكاليف خاصى آنها را به يكديگر مربوط مىكند . با اين وضع چرا مسلمين از اين‌همه امكانات وسيع كه از